Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 65

zijn onder de erkenning dat in de "vreze des Heren" het begin van alle wijsheid

besloten ligt. Bijzonder was deze universiteit omdat een volksdeel gebruik

maakte van zijn grondwettelijk recht om het onderwijs naar eigen overtuiging

in te richten. Hierbij zij aangetekend dat de Vrije Universiteit vervolgens

tevens fungeerde als symbool en voertuig van de maatschappelijke emancipatie

van het volksdeel waardoor zij werd gedragen. Dit niet bedoelde effect van

haar bestaan is in het recente verleden toen het emancipatiestreven een alge-

mene maatschappelijke doelstelling was geworden nogal eens tegen de VU

gebruikt. Zo werd onder verwijzing naar de volwaardige plaats die het gerefor-

meerde volksdeel inmiddels in de Nederlandse samenleving had verworven de

conclusie getrokken dat de VU haar missie had volbracht en haar bestaansrecht

verloren. Een dergelijke gedachtengang is echter misleidend. Om het al of niet

voortbestaan van de VU te rechtvaardigen dient te worden teruggegaan naar de

oorspronkelijke motieven die tot haar oprichting hebben geleid welke dan

vervolgens op hun actuele gelding dienen te worden getoetst.

Een van de centrale gedachten die aan de stichting van de VU ten grondslag

lagen was die van de intrinsieke betrekkelijkheid van alle begripsmatigheid of

wetenschappelijkheid. In deze grondgedachte liggen twee aspecten besloten.

Enerzijds een erkenning van het goede recht en het grote belang van het

wetenschappelijke waarheidsstreven maar anderzijds ook een begrenzing van de

waarheidspretenties der wetenschap. Het is begrijpelijk dat ten tijde van de

oprichting van de VU vooral op het laatste aspect de nadruk kwam te liggen.

Tegenover de opdringende waarheidspretenties van de wetenschap achtte men

het noodzakelijk anti-thetisch op de gelding van geloofswaarheden ook voor

het terrein der wetenschap te wijzen. Het betekende dat vooral grensvragen

tussen geloof en wetenschap de aandacht opeisten. Bij de nadere uitwerking

van de relatie tussen geloof en wetenschap gingen de standpunten binnen de

Vrije Universiteit vervolgens ver uiteen. Zowel reformatorische filosofische

stelsels als radicale jwlitieke stellingnamen werden als kaders geformuleerd in

een poging om de wetenschapsbeoefening aan de VU nader richting en

betekenis te geven en zodoende wetenschappelijke verabsoluteringen tegen te

gaan.

De positie van de wetenschap is thans aanzienlijk anders dan ten tijde van

de stichting van de Vrije Universiteit en decennia's daarna. Ongetwijfeld heeft

de wetenschap via haar praktische toepassingen zowel in de techniek en als in

de vormgeving van de samenleving veel van haar pretenties waar gemaakt.

Toch is dat maar de helft van het verhaal. Tegelijk met haar succes heeft de

wetenschap echter ook veel van haar aureool verloren. Permanente technologi-

sche vernieuwing en een steeds verdergaande rationele inrichting van de maat-

schappij blijken niet meer per definitie met een meer menswaardig leven samen

te vallen. De implicaties van de informatiemaatschappij en van de verzorgings-

staat roepen discussie op. Velerlei ontwikkelingen waarin de wetenschap een

63

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen