Vormen, vorming, gevormd - pagina 28

tijd een hernieuwde confrontatie in "met de bronnen, waaruit mensen sinds eeuwen

geleerd hebben hun gevoel voor richting en zin te putten (...), omdat daaruit nog altijd

werkelijke inspiratie geput blijkt te kunnen worden". ' Het gaat volgens hem om

vorming, educatie, stimulering - door middel van oriëntatie, communicatie en con-

frontatie - van mensen tot mondige burgers, die in vrijheid en op hun eigen creatieve

wijze bereid zijn tot het dragen van sociale en politieke verantwoordelijkheid.

b. maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef

Het beeld van politieke mondigheid, dat Nijk schetst als doelstelling van het vormings-

werk, had betrekking op al het vormingswerk, niet uitsluitend op het studenten-

vormingswerk. Toespitsing op dat laatste gebeurde door de doelstelling van het vor-

mingswerk in verband te brengen met artikel 2, derde üd van de WWO van 1960.

Volgens dit artikel beogen "(d)e universiteiten en hogescholen (...) in ieder geval naast

het geven van onderwijs, de beoefening van de wetenschap (en) schenken zij mede

aandacht aan de bevordering van het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef'.

De zinsnede over het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef is aan dit artikel

toegevoegd door een amendement van de heer Tans (PvdA). Hij constateerde dat de

universiteiten in dat opzicht schromelijk tekort schoten en beschouwde deze taak van de

universiteit vooral als een tegenwicht tegen het gevaar "van steeds meer specialistisch

ingestelde beroepsvorming". Hij bepleitte dan ook, daarnaast, meer aandacht voor de

samenhang der wetenschappen in het onderwijs.

Boeiend is, gezien de oriëntatie op het marxisme en (later) de CPN van een groot deel

van de studentengeneratie van 1968 en hun "nazaten" van de jaren zeventig, dat Bakker

(CPN) zich als enige tegen het amendement verklaarde. Hij achtte de term "maatschap-

pelijk verantwoordelijkheidsbesef' een "blè-blè" term, dat wil zeggen "een term die op

een gegeven moment door een bepaalde, geestelijk overheersende meerderheid gehan-

teerd kon worden om eigen maatschappelijke gedachten te projecteren als algemeen

geldende maatschappelijke gedachten". Naar zijn mening moest het wetenschappelijk

onderwijs niet opgeladen worden met politieke terminologie, dus met politieke gedach-

ten. In zijn reactie pakte minister Cals fors uit. Hij verwees naar de situatie in de Sovjet-

unie en liet Bakker weten dat hij het gevaar van een overheersende meerderheid in een

democratische, pluriforme maatschappij niet aanwezig achtte.'

c. de zedelijke verantwoordelijkheid van de wetenschap

De brochure De toekomst van de universiteit van de hand van Van Peursen was in zekere

zin een nadere uitwerking van het "maatschappelijke verantwoordelijkheidsbesef' dat

universiteiten geacht werden te bevorderen. De brochure verscheen kort na de publikatie

van het artikel van Nijk in dezelfde reeks, de Eltheto-hrochuxQs van de NCSV.

Van Peursen constateerde in de eerste plaats dat heel het dagelijkse leven in toenemende

mate door wetenschappelijke kennis gereguleerd blijkt te worden. Door haar methoden,

die onder andere gekenmerkt worden door reductie, systematiek en exactheid kan de

wetenschap in bepaalde opzichten en onder bepaalde voorwaarden voorspellingen doen.

Aldus verkrijgt de mensheid, via de wetenschap, "processen in de hand, die tevoren als

buitenmenselijk en onafwendbaar-noodlottig werden beschouwd - en dat trouwens ook

waren. (...) Daarin grijpt wetenschap vooruit op de toekomstige ontwikkeling en stelt

zij tegelijkertijd ver reikende zedelijke vragen aan de orde. Want overal waar na-

tuurprocessen binnen het veld der menselijke beslissingsmacht gebracht worden - men

denke aan de vragen samenhangendmeteen toekomstig genetisch ingrijpen op komende 26

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen