Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 68

Psychologie en het "bijzondere karakter" van de Vrije Universiteit.

J.J. Beishuizen

Deze bijdrage vormt een verantwoording van mijn visie op de psychologie in

het licht van het "bijzondere karakter" van de Vrije Universiteit, strikt persoon-

lijk en niet als maatgevend bedoeld.

Uitgangspunt

De psychologie staat als menswetenschap tussen enerzijds de natuurweten-

schappen en anderzijds de praktijk van de hulpverlening. In dit opzicht is de

positie van de psychologie vergelijkbaar met die van de medische wetenschap.

Psychologen zijn in de eerste plaats natuurvorsers: ze hebben als object van

onderzoek de mens, en zijn geïnteresseerd in de wetmatigheden of invarianties

van het menselijk gedrag. Men kan bijvoorbeeld onderzoeken onder welke

omstandigheden mensen of dieren leren om onaangename situaties te vermij-

den. Men kan vervolgens nagaan hoé dergelijk geconditioneerd vermijdingsge-

drag wordt toegepast in allerlei met de oorspronkelijke onaangename situatie

verwante omstandigheden. Zo kan men condities op het spoor komen die

bijdragen aan het ontstaan van vermijdingsgedrag, en kan men tevens nagaan

hoe dergelijk gedrag weer kan worden afgeleerd. Menselijk gedrag is tot op

zekere hoogte wetmatig. De wetenschap van de psychologie is erop gericht om

dergelijke wetmatigheden door gecontroleerd onderzoek op het spoor te komen.

Er is echter een tweede aspect, dat evenzeer de aandacht verdient. De psycho-

loog ontmoet de mens ook als subject. Dat geldt bij uitstek voor de psycholoog

als hulpverlener, maar ook voor de psycholoog als onderzoeker: het object van

onderzoek, de proefpersoon, ondergaat niet alleen een experimentele "behande-

ling" maar praat ook uit zichzelf tegen de proefleider. In geen enkele experi-

mentele proefopstelling is de proefpersoon geheel te reduceren tot een "zich

gedragend object". Omgekeerd moet de psycholoog als hulpverlener kennis

hebben van wetmatigheden en invarianties, die gedrag van mensen kenmerken.

Zo kan kennis omtrent de omstandigheden, die leiden tot gegeneraliseerd

vermijdingsgedrag (bijvoorbeeld in de vorm van een fobie), bijdragen aan het

succes van een therapie.

Mijn "eenheid van conceptie" in de psychologie is dus de mens-als-object en

de mens-als-subject. Reductie van de mens tot een van beide alternatieven

maakt zowel wetenschappelijk onderzoek als hulpverlening zinloos. Deze visie

komt voort uit een bepaald mensbeeld, dat in mijn geval is gevormd door

opvoeding en permanente educatie in de joods-christelijke traditie. In mijn

66

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen