Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 52

Sociaal recht en de VU

L.H. van den Heuvel

Toen ik een aantal jaren geleden nog bij een zusterfaculteit van de faculteit der

Rechtsgeleerdheid VU werkte moest eens ten behoeve van het onderwijs aan

studenten een syllabus arbeidsovereenkomstenrecht worden geproduceerd. In de

inleiding van deze syllabus werden enkele beschouwingen gewijd aan de plaats

die de arbeid in het leven van de mens iimeemt. Er ontspon zich een discussie

over de vraag of die arbeid voor de mens nu wel of niet méér betekent dan

brood op de plank. Sommigen verdedigden dit 'nauwe' standpunt met het

betoog, dat het uiteindelijk allemaal neerkomt op het door de arbeid in onder-

geschiktheid voorzien in het bestaan en dat verdere of andere overwegingen

maar afhouden van dat hoofdkenmerk. Anderen waren van oordeel, dat hiermee

nog maar een deel van de werkelijkheid was weergegeven en dat de arbeid

voor de mens aanzienlijk meer betekent dan brood op de plank. Zij vroegen er

de aandacht voor dat arbeid een levensvervulling kan zijn voor de mens die,

geschapen naar het evenbeeld van God, verantwoordelijk is voor zijn arbeid, of

hij dat nu wil of niet. Wij vonden elkaar uiteindelijk in een formulering waarin

weliswaar centraal gesteld werd, dat de arbeid een voorwaarde is voor het

bestaan maar ook een voorwaarde voor sociale contacten en waarin tevens

erkend werd dat voor velen de arbeid ook de mogelijkheid biedt van zelfver-

werkelijking. De winst van deze discussie voor ons allen was, dat een breder

perspectief ontstond en begrip voor verschillende benaderingswijzen van het

fenomeen arbeid in ondergeschiktheid.

De erkenning dat de arbeid die de mondige mens verricht voor zijn verant-

woordelijkheid komt, betekent dat die mens verantwoordelijk gehouden moet

worden voor alles wat hij met betrekking tot die arbeid doet en nalaat. Dat gaat

in zijn toepassing heel ver. Het betekent bij voorbeeld dat de arbeider die de

kraan van de smeerpijp opendraait mede verantwoordelijk gehouden wordt voor

de milieuvervuiling die daardoor ontstaat, ondanks dat hij voor zijn bestaan

afhankelijk is van die arbeid en dat hij die arbeid verricht naar de instructies

van een ander die boven hem geplaatst is. Het betekent soms een verantwoor-

delijkheid die helemaal niet waar gemaakt kan worden. Dat schept problemen

die tot gewetensbezwaren aanleiding kunnen geven.

Verantwoordelijkheid vormt een motief voor het verlangen van (mede)zeggen-

schap, individueel en collectief. Individuele (mede)zeggenschap is veelal niet

mogelijk door de wijze waarop onze maatschappij (noodzakelijkerwijs) is

gestructureerd. Collectieve (mede)zeggenschap heeft meer kansen. Er is sprake

50

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen