Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 64

De verantwoordelijkheid van de Vrije Universiteit.

Over wetenschap als idool en ideologie.

J.P. Verhoogt

In de Nederlandse samenleving hebben zich de afgelopen decennia diepin-

grijpende sociale en culturele veranderingen voltrokken. Zij laten zich samen-

vattend het beste aanduiden met de term modernisering. Instituties en organisa-

ties die hun wortels in geloofsbeginselen en overgeleverde waardepatronen

hebben lijken in het proces van onstuitbare maatschappelijke vooruitgang bijna

onvermijdelijk hun bestaansgrond te verliezen. Een voortrekkersrol in dat

vooruitgangsproces wordt vervuld door de wetenschappen en hun velerlei

praktische toepassingen. Vormt daarom niet met name een instelling als de

Vrije Universiteit waar het streven er nog op is gericht wetenschappelijk

onderwijs en onderzoek aan normatieve kaders te relateren een gedane zaak? In

het onderstaande enkele overwegingen bij een ontkennend antwoord op deze

vraag.

Voorop zij gesteld dat men zich voor een rechtvaardiging van het voort-

bestaan van de Vrije Universiteit niet kan beperken tot een loutere verwijzing

naar de gronden van haar oprichting. Die gronden zullen ten overstaan van het

heden opnieuw hun houdbaarheid moeten bewijzen. Zij zullen derhalve naar de

huidige tijd moeten worden vertaald en dan wederom van de noodzaak van het

bestaan en voortbestaan van de Vrije Universiteit moeten overtuigen. Met

minder kan worden volstaan. Hoe dient hier echter een verbinding tussen heden

en verleden te worden gelegd?

In de tweede helft van vorige eeuw sloeg het wetenschappelijk kennen

triomfalistisch haar vleugels uit. De wetenschap meende in plaats van de

traditionele geloofswaarheden omtrent mens en wereld afdoende redelijke

verklaringen te kunnen geven. Aan de hand van deze redelijke inzichten zou

vervolgens ook een meer menswaardige samenleving kunnen worden inge-

richt. Ook in de universiteiten in ons land die onder het toeziend oog van de

overheid stonden kreeg deze overtuiging vaste voet. Tegen deze ontwikkeling

rees in het reformatorisch volksdeel verzet. Daar was men ervan overtuigd dat

de mens zich ook in de beoefening der wetenschap onder het gezag van Gods

geboden diende te stellen. Niet denken op zich, niet de wetenschap als zoda-

nig,maar haar verabsolutering tot idool,tot afgod werd afgewezen. En die

afwijzing gold evenzeer de verafgoding van allerlei inationalismen die door

een ongeremd wetenschappelijk rationalisme werden opgeroepen.

Verzet tegen deze geest der eeuw vormde daarmee de aanzet tot de stichting

van de Vrije Universiteit. Zij wilde een instelling voor wetenschapsbeoefening

62

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen