Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 79

hypothetischcr te maken, meer bewust van de eigen grenzen.

Voor wat betreft de morele dimensie is er bijvoorbeeld te denken aan de rol

van wetenschap en universiteit in de samenleving. De betekenis van weten-

schap is zoals bekend enorm. Het lijkt wel of alles wetenschappelijk onder-

zocht, elk standpunt wetenschappelijk gelegitimeerd moet worden. Toch lijkt

het tezelfdertijd evident dat we niet altijd en niet in alle opzichten behoefte

hebben aan meer harde wetenschap en meer harde techniek. Eerder heeft de

wereld meer behoefte aan 'zachte' krachten. En dat betekent ook: behoefte aan

wetenschap met een oog voor onvervangbare esthetische en religieuze activi-

teiten en opvattingen. De samenleving raakt steeds meer aangewezen op

bestaande resten van ethische tradities, die vanuit eigen overtuiging het

vermogen hebben tot tolerantie en het streven naar begrip. En hoe je ook

wendt of keert, de godsdiensten en confessies zijn in het Westen de enige nog

steeds bestaande instituties waarbinnen men zich om zo te zeggen probeert te

oefenen in die 'zachte' krachten. De politieke ideologieën hebben die functie

verloren.

Tot slot: je kan zeggen dat er ook zoiets als een eschatologische dimensie aan

wetenschap hoort te zitten. Wetenschap is pas goed, wanneer ook de vraag

gesteld kan worden: waar dient dat nu in laatste instantie toe? Nu is het

duidelijk dat alle wetenschappen ergens om beoefend worden. Van veel

wetenschappen kun je zeggen dat ze uiteindelijk beoefend worden om natuur,

mens, samenleving te veranderen. Natuurwetenschappers willen dingen beheer-

sen, sociale wetenschappers hebben uiteindelijk de pretentie de gang van zaken

in de samenleving te beïnvloeden (ten goede natuurlijk). Het punt is nu echter

dat veel wetenschappelijk goede bedoelingen, op een globale schaal bekeken,

effecten hebben die juist het tegendeel zijn van wat bedoeld is. Een paar

algemeen bekende voorbeelden: de antropologen die met de bedoeling om een

andere cultuur te beschrijven zoals die is, meewerken aan het open leggen en

vernietigen van die cultuur; de genetische onderzoekers die werken aan de

bestrijding van een aantal afschuwelijke kwalen, maar daardoor steeds meer

risicogroepen gaan ontdekken (genenpaspoort) en zo meer het ongeluk dan het

geluk dreigen te gaan bevorderen; en het meest bekende algemene voorbeeld:

de medische ontdekkingen die bijdragen aan de bevolkingsexplosie.

Er is, zo zou je dus kunnen zeggen, in de wetenschap een dialectiek van

goede bedoelingen en slechte onbedoelde gevolgen. Ik denk, dat confrontatie

met geloof en godsdienst in dit verband belangrijk kan zijn. Met name omdat

geloof en godsdienst over iets uiteindelijks spreken, over iets wat alle weten-

schappelijke pogingen om zelf uiteindelijke oplossingen aan te bieden relati-

veert. Maar vooral ook omdat juist de reflectie binnen geloof en godsdienst

behulpzaam kan zijn bij het nadenken over die dialectiek. Want bij uitstek

geloof en godsdienst zijn (behoren te zijn) leerscholen voor omgang met vele

77

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen