Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 11

Inleiding.

Eén van de bijzonderheden van deze universiteit is dat er regelmatig discussies

ontbranden over 'het bijzondere' van de VU. Maar in de grond van de zaak is

dat voor de VU zelf niet echt bijzonder. Immers, de VU werd in 1880 opge-

richt vanuit een verzet tegen de tijdgeest. En het ligt eigenlijk voor de hand dat

wanneer verzet aan de basis ligt van het bestaan van een instelling, er met

enige regelmaat nagegaan wordt of er nog wel gronden zijn voor dat bestaan.

Die tijdgeest waar Abraham Kuyper en zijn medestanders zich tegen verzet-

ten, kwam neer op een mentaliteit die wetenschap als een puur objectieve

bezigheid beschouwde en die de universiteit zag als een neutrale instelling.

Maar feitelijk was het ook een mentaliteit die wetenschap en universiteit

uitleverde aan de verburgerlijkte belangen van de samenleving. Daartegenover

plaatsten Kuyper c.s. een universiteit en een wetenschap die zich alleen

dienden te plaatsen onder het woord van God. Zodat wetenschap vrij zou zijn

van invloed van mensen. En dat betekende in concreto: vrij van de staat en van

het maatschappelijk instituut "kerk", alleen gebonden aan de gehoorzaamheid

van het woord van God.

Alleen, het probleem was dat het woord van God toch altijd door mensen

moest worden geformuleerd. In de begintijd van de VU waren dat overtuigde

gereformeerden, vertegenwoordigers van het zogeheten gereformeerde volks-

deel. Wetenschap en onderwijs dienden dan ook, zo meende men, niet alleen

beoefend te worden vanuit calvinistisch-gereformeerde beginselen, maar er ook

intern door getekend te worden. Zo zegt artikel 2 van het oude reglement voor

de universiteit, dat men wilde werken "in diepe afhankelijkheid van de mo-

gendheid des Heren", daarbij "eniglijk steunende op de genade Gods". En dat

op de grondslag van de gereformeerde beginselen en met het doel om zich

dienstbaar te maken aan "de bevordering van Gods eer en de godzaligheid in

den lande".

Zolang het gereformeerde volksdeel voor binnen- en voor buitenstaanders

een duidelijk herkenbare eenheid vormde, leverde dat nauwelijks problemen op.

Er werd dan ook tot in de jaren zestig toe betrekkelijk weinig gediscussieerd

over 'het bijzondere' van de VU. Dat veranderde toen voor iedereen duidelijk

was geworden dat er niet langer over "het" gereformeerde volksdeel als eenheid

gesproken kon worden. De grenzen tussen de gereformeerden en de anderen

waren open gegaan. De VU moest dus ook een gewone universiteit worden.

Paradoxaal genoeg had juist deze ontwikkeling tot gevolg dat er zoveel jaren

na Kuyper weer fundamentele discussies op gang kwamen over wat een

christelijke universiteit en een christelijke wetenschap zou moeten zijn. Eén

van de opvallendste manifestaties van die discussies was het zogenaamde

senaatscongres van januari 1968. Op dat congres van VU-hooggeleerden

9

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen