Vormen, vorming, gevormd - pagina 24

het einde van de naoorlogse periode van wederopbouw, economische discipline en poli-

tieke saamhorigheid. Een nieuwe generatie, die geen rechtstreekse herinnering meer had

aan de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding door de Amerikanen, trad aan. Zij was

opgegroeid in de sfeer van Koude Oorlog en dekolonisatie, van technologische vooruit-

gang en geleidelijk verbeterende economische vooruitzichten. De politieke stijl van die

dagen was verlicht autoritair: welwillend, vormelijk, bestuurlijk. Politiek was een aan-

gelegenheid van gezagsdragers, regenten die onderling regelden wat goed was voor stad

en land.

Het protest in die dagen bevat elementen van cultuurkritiek en had vooral een ludiek

karakter. (Een goed voorbeeld hiervan zijn de acties van Robert Jasper Grootveld, die

bekend stond als de anti-rook magiër. Met zijn acties bij het Lieverdje op het Spui in

Amsterdam stelde hij vooral de consumptiemaatschappij aan de kaak). Gelet op de

samenstelling van de deelnemers had het ook de kenmerken van een generatieconflict.

Deze rebellie van jongeren tegen hun ouders liep echter door de weinig adequate reactie

van de bestuurders uit op een opstand tegen de bestuurscultuur die deze vertegen-

woordigden (Provo, acties tegen het huwelijk van Beatrix en Claus) en vormden

uiteindelijk een serieuze bedreiging voor hun positie (zo moesten de Amsterdamse

burgemeester Van Hall en de commissaris van politie aftreden als gevolg van de acties).

Door de combinatie met de betogingen tegen het Amerikaanse optreden in Vietnam

verbreedde het protest zich tot een revolte tegen de Pax Americana oftewel de westerse

maatschappij en de waarden waarvoor (men meende dat) die stond: materiële vooruit-

gang, prestatie-moraal, consumentisme, nucleaire afschrikking, economische dominan-

tie en uitbuiting, bestuurlijke kongsi's (Militair-Industrieel Complex en technocratie) en

sociale manipulatie: zie het Camelotproject, een door de CIA opgezet geheim weten-

schappelijk onderzoek, dat was opgedeeld in ogenschijnlijk "onschuldige" deelpro-

jecten die aan universiteiten werden uitbesteed.

Het is achteraf opmerkelijk en ironisch hoezeer de studentenrevoltes in die tijd—Berke-

ley 1965, Parijs 1968, Maagdenhuis 1969-hun argumenten onüeenden aan Amerikaan-

se bronnen. Vooral de revisionisten onder de Amerikaanse historici (Horowitz, Kolko,

Alperowitz, maar ook een econoom als Galbraith en een politicus als Fullbright) bleken

een dankbare bron voor kritiek op de toenmalige dominante cultuur en ideologie van het

Westen. Maar het was met name de marxistisch georiënteerde Frankfurter Schule, die

zorgde voor een theoretische onderbouwing van de kritiek en alternatieven (Horkhei-

mer, Adomo, Fromm, Marcuse). Of juister, enkele van hun ideeën werden gebruikt en

misbruikt voor iets wat voor een kritisch theoretische fundering moest doorgaan.

De kritiek van deze generatie van studenten spitste zich toe op de algemeen veronder-

stelde waardevrijheid van de wetenschap: wetenschap en technologie waren, althans

voor een belangrijk deel, maatschappelijk bepaald. Dat betrof niet alleen de keuze van

de te onderzoeken onderwerpen, onderzoeksmethoden en interpretatie van feiten. Ook

de resultaten van onderzoek waren qua uitwerking niet maatschappelijk neutraal (in de

zin dat iedereen er gelijkelijk van profiteerde). Wie anders meende gaf, op zijn gunstigst,

blijk van grenzeloze naïviteit of, erger, van opportunisme of collaboratie met de

gevestigde orde.

Daarom diende de wetenschap zich bezig te houden met de maatschappelijke gevolgen

van het wetenschapsbedrijf ("maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef). En daar-

om ook diende de universiteit gedemocratiseerd te worden, zodat in volle openbaarheid

het maatschappelijk nut en emancipatorisch gehalte van wetenschappelijk onderzoek en

onderwijs aan de orde kon komen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen