Vrij van kerk, staat en... verleden - pagina 47

Afschaffen??

C. Boekestijn

Deze vraag kan niet goed worden beantwoord zonder te vragen naar de

intenties en pretenties van de oprichters van de Vrije Universiteit tegen het

einde van de negentiende eeuw. Als wij afzien van bijkomende motieven dan

werden zij gedreven door twee belangrijke overtuigingen.

De eerste: tegen de toen heersende opvattingen en tegen het benoemingsbe-

leid aan de rijksuniversiteiten hielden zij staande dat het Christelijk geloof de

beoefening van de wetenschappen niet in de weg staat. Sporen van dat geloof

zouden uit de resultaten moeten blijken. Sommigen spraken daarom over het

ideaal van een Christelijke wetenschap.

De tweede: voor studie van natuur, mens, maatschappij en cultuur is een

universiteit met alle faculteiten onontbeerlijk. De resultaten van die studie

zouden ook van groot belang zijn voor de zgn. achterban. Het zou zaak zijn

naar de vragen uit die achterban te luisteren en de vruchten van wetenschappe-

lijk werk met hen ie delen.

Hoewel ik de formulering van deze uitgangspunten zou aanpassen gelden deze

mijns inziens in 1990 nog. Natuurlijk is er veel veranderd. Oude vragen

werden geherformuleerd, traditionele antwoorden zijn heroverwogen, nieuwe

antwoorden zijn gegeven. In ons land en daarbuiten is veel in een stroom-

versnelling gekomen. Men kan zelfs opmerken, dat de universiteiten zelf - en

wel in toenemende mate - hebben gefunctioneerd als motoren voor die

veranderingen, ook voor veranderingen in geloven, denken en verantwoord

handelen.

Ik noem slechts enkele voorbeelden. De ontwikkeling van technisch en

medisch kunnen, de daardoor toegenomen beheersbaarheid van natuurlijke

processen, de stuurkunde van sociale processen, de toegenomen welvaart en

opleiding, de democratisering. Dit alles schiep een geheel ander cultureel

klimaat, dat niet heeft nagelaten invloed uit te oefenen op het bewustzijn en de

mentaliteit van wat de moderne mens wordt genoemd.

Het valt mij op, dat in dat moderne bewustzijn een gespletenheid voorkomt.

Enerzijds vindt men een triomfantelijk optimisme over de machtige moge-

lijkheden van de mens, vooral op het gebied van de natuur- en levenswe-

tenschappen. Anderzijds proeft men teleurstelling en onmacht om de oplossing

van dringende wereldproblemen ook maar een stapje dichterbij te brengen.

Ik wil hier bij één aspect van dat moderne bewustzijn stilstaan. Door velen is

gewezen op het verlies van het besef van transcendentie, op een realiteitsbele-

ving, die zich beperkt tot wat voor ogen is. Dit horizontalisme wordt ook

45

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen