Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 135

VV'ETENSCHAP EN UNIVERSITEIT IN EEN CULTUURLOZE TIJD 123

sociaal-culturele evolutie. En hij tekent die evolutie als een stapsgewijs

proces waarbij elke nieuwe fundamentele vooruitgang op het vlak van de

techniek een hoger organisatieniveau van de cultuur induceert (zie ook

Laszlo 1987, 102), Wat men ook van het wetenschappelijk en techno-

logisch determinisme mag vinden, het valt niet te betwisten dat weten-

schap in de moderne tijd veel meer is dan een cognitief stelsel. Weten-

schap is ook een sociaal instituut (De Solla Price 1963), wat betekent dat

het cognitieve stelsel van wetenschap interfereert met belangen van

economie, politiek en samenleving, een thematiek die in de jaren zestig

en zeventig door de denkers van de Frankfurter Schule indringend aan

de orde is gesteld. Maar er is nog iets anders. Het belangrijkste is dat

wetenschap en techniek een ideologische betekenis hebben gekregen

(Klapwijk 1985, 173). Zoals kerk en theologie in de Middeleeuwen heel

het cultuurleven omspanden en doordrongen, zo worden thans weten-

schap en techniek allesbepalend in de gedachtenwereld van de moderne

mens. Het is dit laatste aspect, wetenschap als dominerende wereld-

beschouwing voor een cultuur, dat verklaart dat alles moet wijken voor

de voortgaande ontwikkeling van wetenschap en techniek (Strijbos 1995,

143). Het is opvallend dat Casimir, die wel gezien heeft, zoals hiervoor

bleek, dat wetenschap (beter gezegd: wetenschap met bepaalde pretenties)

bijbelse denkbeelden over de schepping aan het wankelen heeft ge-

bracht, niet erop bedacht is dat dezelfde pretenties van de wetenschap de

moderne cultuur in de greep houden. Daardoor ziet hij niet dat de

autonome spiraalgang van wetenschap en techniek, om een puntige uit-

drukking van Van Riessen (1967, 43 en 123) te gebruiken, niets anders is

dan een werkzame schijn. Welbeschouwd vertoont de moderne wereld

wat dit laatste betreft frappante overeenkomsten met voorwetenschappe-

lijke culturen. De schijnbare macht van de goden in de pagane wereld,

keert vandaag terug in de schijnbare autonomie van wetenschap en

techniek. En ook in die zin is de vergelijking van toepassing dat de

schijn van de autonomie van wetenschap en techniek wel terdege effec-

tief is en reële invloed op de mens en zijn cultuur uitoefent. De schijn-

baar a u t o n o m e machten binden de mens en maken hem tot een

gevangene. Een ieder begrijpt dat in zo'n situatie het spreken over ethiek

of een beroep op menselijke verantwoordelijkheid een hachelijke aan-

gelegenheid is. Wat zou een gevangene immers nog anders resten dan

zich te schikken in het onvermijdelijke? Laten we daarom maar eens

gaan zien hoe de discussie over de ethiek van wetenschap en techniek

zich in onze tijd aan het ontwikkelen is.

Ethiek van wetenschap en techniek

Waren de jaren zestig en zeventig een periode van cultuurkritiek waarin

de aandacht uitging naar het functioneren van wetenschap en techniek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen