Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 87

CULTUUROMSLAG AAN DE VU 75

noteren nu slechts dat hij zijn verdediging van de pluralistische persoon-

lijkheid uitdrukkelijk niet 'postmodern' wil noemen. Het pluralisme

acht hij veel ouder dan deze 'waan van de dag'. Hij wijst op vroeg-

moderne Franse romans, met name die van Diderot. Wat dichter bij

onze tijd blijvend, had hij Nietzsche kunnen noemen, die steeds het

streven naar eenduidigheid het masker wilde afrukken. Ook Dostojevski

zou g e n o e m d k u n n e n worden, zij het dat bij hem de huivering

overheerst: het bange vermoeden dat we onszelf tot een raadsel worden

als we het godsgeloof verliezen.

We zijn nog steeds modem

Er wordt vaak gezegd dat het vooruitgangstijdperk voorbij is. We hebben

er zelf ook aan meegedaan. En toch is deze stelling maar ten dele juist.

Als wenkend perspectief is de idee van vooruitgang inderdaad weg-

gevallen. In andere, naar binnen gerichte vormen leeft ze echter voort.

Let maar op de vrees van velen om ter zake van maatschappelijke

kwesties ouderwets gevonden te worden. Hoe graag Nederlanders bij de

tijd blijven, wordt men gewaar in de studie van een Amerikaans

historicus, James Kennedy, over de cultuuromslag die zich in het kielzog

van provo-beweging en het radicale studentenprotest in het Nederland

van de jaren zestig voltrok: De bouw van het Nieuw Babyion. Door het hele

werk heen proeft men de verbazing van de buitenstaander over hoe het

kon dat de culturele elite zo slap reageerde en zo weinig weerstand bood

tegen de ondermijning van 'het gezag'. Het antwoord dat Kennedy zelf

tastenderwijs formuleert, komt neer op een geloof in de onvermijdelijk-

heid van verandering: "Dit geloof in de onverbiddelijke komst van

veranderingen is een cruciale factor in de Nederlandse politieke cultuur

geweest, "i'-*

Aan Kennedy's studie laat zich goed de omslag demonstreren die zich

ten aanzien van de vooruitgangsidee heeft voorgedaan. De gedachte dat

verandering onvermijdelijk is, heeft niet meer de kracht van een diep

verwortelde overtuiging, maar kan daarom onopgemerkt haar invloed

uitoefenen. Er zijn tenminste twee domeinen waar de vooruitgang nog

altijd haar stuwende werking uitoefent: economie en wetenschap. Van

beide geldt dat vooruitgang er tegenwoordig minder een zaak van per-

soonlijke overtuiging dan van institutionele oriëntatie is: het groeigeloof

heeft een geïnstitutionaliseerde vorm aangenomen.2" Managers van de

grote bedrijven kunnen rustig cursussen over postmoderne spiritualiteit

volgen, de groeigedachte behoudt haar stuwende werking. In de wereld

van het wetenschappelijke onderzoek ligt het niet anders. Het enige

verwonderlijke is dat de afstand tussen postmoderne leer en modern

leven niet of nauwelijks wordt opgemerkt. Zou het gemak waarmee de

^m

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen