Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 56

De Vrije Universiteit de gevangene

van een positivistisch wetenschapsideaal

A.P. Bos

Wetenschap, filosofie en theologie volgens B. Russell

Het bekende boek van de Engelse filosoof Bertrand Russell, History of

Western Philosophy, is een indrukwekkende bestseller geweest. De eerste

editie beleefde in tien jaar zes drukken. De tweede editie kende ook na

vijftien jaar al weer zeven drukken. Dergelijke verkoopcijfers worden

door filosofische geschriften alleen gehaald, indien lezers daarin op een

onbekende, nieuwe wijze tot uitdrukking gebracht vinden, wat reeds bij

hen leefde op een niet gearticuleerde manier.

In de Inleiding tot dat werk omschrijft Russell 'filosofie' als iets dat het

midden houdt tussen theologie en (exacte) wetenschap (1974, 13).' De

'wetenschap' bestrijkt volgens Russell heel het gebied waar vaststaande

kennis^ verworven is en te verwerven valt. Theologie en filosofie houden

zich daarentegen bezig met zaken, waarover tot dusver geen vaststaande

kennis bereikbaar is gebleken. Maar het verschil tussen die beide is, dat

de theologie antwoorden levert in de vorm van dogma's door zich op

autoriteit te beroepen. De filosofie wijst elk beroep op een extern gezag af

en maakt uitsluitend gebruik van de menselijke rede. In de visie van

Russell is de filosofie daarin de echte erfgenaam van de Verlichting, die,

volgens de beroemde formulering van Immanuel Kant, als ideaal had de

mens te emanciperen van elke bevoogding en te stimuleren om zijn

eigen verstand te gebruiken als enige gids op zijn pad. Russell is in deze

Inleiding nogal ongenuanceerd. Want in de eerste plaats lijkt hij over

het hoofd te zien dat de oude Grieken in hun speculatieve filosofie wel

degelijk pretendeerden, solide, vaststaande kennis te bereiken. Boven-

dien lijkt hij 'theologie' hier te gebruiken als identiek met 'geloof. Van

het christelijk geloof kan wel gezegd worden dat het een extern gezag

aanvaardt, namelijk het gezag van Gods zelf-openbaring. En in de

christelijke theologie is sprake geweest van het ontwikkelen van leer-

stellingen of dogma's als systematische formulering van de inhoud van

dat christelijk geloof. Maar heel vaak gebeurde dat op de wijze van de

Griekse filosofiel Vanaf de tijd van de Kerkvaders van de 3e eeuw na

Christus heeft de christelijke theologie zich er voor ingespannen, de

waarheden van het geloof te demonstreren op basis van de natuurlijke

rede, dus zonder zich te beroepen op het externe gezag van Gods

openbaring. Op die manier wilden, christelijke theologen de status van

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen