Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 38

26 A.TH. VAN BEURSEN

Nieuwe Kerk te Amsterdam een bijna potsierlijke indruk maken. Vijf

mannen, geen van allen door eerdere academische ervaring voor deze

taak toegerust, presenteren zich op gezag van een vereniging als de

senaat van een nieuwe universiteit, en dat in de oude, traditionele zin

van het woord: een instelling die alle wetenschappen wil omspannen.

Dat is de overmoedige aanspraak van deze vijf, van wie er drie de theolo-

gische faculteit vertegenwoordigen. Zijn ze meer dan een gereformeerd

seminarie met de pretentie van universaliteit?

Het lijkt komische zelfoverschatting, maar Woltjer ziet iets anders.

Voor hem is het een dag van wonder en zegening. De oprichting van de

Vrije Universiteit is niet minder dan een daad Gods. In heel het land

klonk nu de blijde tijding, dat er een hogeschool was opgericht, 'die ook

op het gebied der wetenschap Christus als Koning wenschte te eeren' (3).

Dat ging in tegen de gevestigde tradities van de academische wereld.

Wat de Vrije Universiteit van haar oudere zusters onderscheidde, maak-

te naar het oordeel van de vakgenoten werkelijke beoefening van weten-

schap juist onmogelijk. Een universiteit op christelijke grondslag was

innerlijk tegenstrijdig. Op de naam 'vrij' kon ze wel allerminst rechten

laten gelden. Haar arbeid was evenzeer onvrij als onwetenschappelijk.

Ze vermengde wetenschap met geloof.

Woltjer ziet die verbinding daarentegen als fundamenteel. De weten-

schappen vormen slechts dan een eenheid, als zij op eenzelfde grondslag

rusten. Geen vaster of dieper eenheid is denkbaar dan de belijdenis van

de Drie-enige God, uit Wie en door Wie en tot Wie alle dingen zijn.

Zeker bestaat het gevaar dat we wetenschap met geloof zullen verwarren,

als we grondslag en bouwwerk niet helder onderscheiden. Maar 'aan de

overzijde' zal gelijke graad van eenheid altijd onbereikbaar blijven (8).

Woltjer licht die stelling niet met concrete voorbeelden toe. Hij verwijst

voor de praktische uitwerking naar de rectorale oraties. Die steunen op

hetgeen de Schrift ons leert omtrent het wezen en de wil Gods, en de

menselijke natuur zo als hij eens was en nu geworden is. Zo wordt het

mogelijk, 'door te dringen tot den grond en den diep liggende samen-

hang der dingen' (18).

Wie de titels van deze redevoeringen dan eens laat spreken, beluistert

een sterke voorkeur voor algemene thema's. Kuyper oreerde over ' Het

Calvinisme en de kunst', over 'Evolutie', en over 'Souvereiniteit in eigen

kring'. Bavinck gaf een 'Christelijke wereldbeschouwing'. Fabius behan-

delde de relatie tussen 'Zonde en recht', Lohman die tussen 'Volk en

overheid'. Woltjer zelf ging op onderzoek uit naar 'Beginsel en norm in

de literatuur'. Natuurlijk is dat niet toevallig. Deze onderwerpen hadden

betekenis voor een groter publiek dan dat van de geleerden. De Vrije

Universiteit werd gedragen door haar achterban. Zij was afhankelijk van

het geld dat haar vrienden bijeen brachten, maar allereerst van h u n

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen