Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 134

122 S. STRIJBOS

uitgesproken, opnieuw in hem zijn gaan resoneren. De gevaren van

onze tijd, zo wordt uiteengezet, schuilen niet alleen in de materiële

omstandigheden van de moderne samenleving, het milieubederf, de

uitputting van de hulpbronnnen op aarde, e.d. De problemen moeten ook

op een dieper, geestelijk vlak worden gezocht. De kosmogonie die de

traditionele godsdiensten bevatten, is vervangen door de m o d e r n e

wetenschap. Maar de verwerping van bijbelse denkbeelden over de

werkelijkheid als schepping heeft ertoe geleid dat men ook is gaan

twijfelen aan christelijke morele beginselen en op dat punt kan de

wetenschap geen hulp bieden. We leven in een cultuurloze tijd, waarin

met het wankelen van wat men eeuwenlang voor waar heeft gehouden,

ook onzekerheid is ontstaan over een samenbindende en richting-

gevende ethiek (Casimir 1992, 358).

Natuurlijk kan men bij Casimirs betoog de voor de hand liggende

vraag stellen wat voor zin het heeft te praten over ethiek als wij toch geen

enkele invloed kunnen uitoefenen op de onheilspellende spiraal van

wetenschap en techniek. Men kan zich dan wel zorgen maken, maar is

het niet beter het voorbeeld van Pauli na te volgen: niet meer te praten

over wat ons bij tijd en wijle met vrees vervult en maar liever weer terug

te keren naar onze dagelijkse besognes in wetenschap en techniek, ook

al geloven we er niet echt in. Zo lijken we voor de onmogelijke keus te

staan tussen erkenning van onze machteloosheid of het koesteren van

valse hoop. Of is het mogelijk dat we te maken hebben met een vals

dilemma dat zijn betekenis verliest als we nog eens nauwkeuriger

kijken naar het gecompliceerde verschijnsel wetenschap in zijn huidige

gedaante en de situatie van onze wetenschappelijk-technische cultuur?

Door welke visie op wetenschap en techniek laat Casimir zich eigenlijk

leiden als hij spreekt over de onbeheersbare wetenschap-techniekspiraal?

Zoals gezegd, blijkt Casimir zich bewust van zekere beperkingen van zijn

analyse. Maar dit doet voor hem niets af aan zijn conclusie dat de

voortgang van de wetenschap-techniekspiraal nauwelijks kan worden

beïnvloed. Het mag ons hierbij niet ontgaan dat Casimir uit een

beschrijving van feitelijke standen van zaken een niet noodzakelijke

conclusie trekt. Immers, zo zou ik willen tegenwerpen, het feit dat de

voortgang van wetenschap en techniek niet wezenlijk beïnvloed wordt

door persoonlijke en sociaal-economische factoren laat de mogelijkheid

open dat de wetenschap-techniekspiraal in beweging wordt gehouden

door krachten van andere aard (vgl. Strijbos 1996).

De wijdverbreide visie op de autonomie van wetenschap en techniek

ten opzichte van de samenleving heeft als pendant een visie op de

samenleving die bekend staat als technologisch determinisme. Geïnspi-

reerd door het historisch materialisme beschouwt bijvoorbeeld Ribeiro

(1968, 13 e.v.) technologische revoluties als causale grondfactoren van de

:^^^MfMkkiiiMdimi^i.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen