Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 139

WETENSCHAP EN UNIVERSITEIT IN EEN CULTUURLOZE TIJD 127

vragen zullen beantwoorden. Regulering is dus te typeren als besluit-

vorming over besluitvorming.

Het is niet nodig hier een nadere conceptuele uitwerking te geven van

een ethiek voor het collectieve handelen. Voor dit betoog is het voldoende

vast te stellen dat individueel en collectief handelen nauwkeurig moeten

worden onderscheiden. Ze vormen twee verschillende niveaus van

handelen. Het collectieve niveau conditioneert in belangrijke mate de

vrijheidsruimte op het individuele niveau.

Toch is het onderscheid tussen een individueel en collectief hande-

lingsniveau nog niet voldoende om de complexe handelingssamen-

hangen en het vraagstuk van de verantwoordelijkheid in een technische

samenleving bevredigend te analyseren. In de eerste plaats ontdekt men

bij enig doordenken dat er heel vaak meer dan twee niveaus zijn te

onderscheiden. Immers, een bepaald niveau van collectief handelen kan

weer plaats vinden binnen de context die gereguleerd wordt door besluit-

vorming op een daarboven liggend niveau. De gezondheidszorg biedt

hiervan een aardig voorbeeld. De beslissingen tussen een arts en zijn

patiënt vinden plaats op individueel niveau, gegeven de context van het

medische team, en de daarboven liggende niveaus van het ziekenhuis

en tenslotte het totale door de overheid gereguleerde systeem van gezond-

heidszorg. Hier stuiten we op een tweede reden waarom het onderscheid

individu-collectief genuanceerd moet worden. Er kunnen immers nog

heel verschillende collectieve of institutionele actoren in handelings-

samenhangen op elkaar betrokken zijn. Voor wat het systeem van de

gezondheidszorg betreft denke men naast ziekenhuis en overheid

bijvoorbeeld ook nog aan de eigen verantwoordelijkheid van verzeke-

raars en de medische professie.

Wie zich realiseert dat het veld van collectief handelen en van

complexe handelingssamenhangen (systemen) voor andere normatieve

vragen stelt dan het individuele handelen, beseft ook dat vragen met

betrekking tot een hoger niveau of omtrent de inrichting van een

systeem zich niet bevredigend laten benaderen met concepten van een

individuele ethiek en omgekeerd. Individuele ethiek, collectieve ethiek

en wat ik elders systeemethiek heb genoemd (Strijbos 1994, 1996) zijn

velden die zich niet tot elkaar laten herleiden. Inmiddels zijn er, met

name in het Duitse taalgebied, verschillende pogingen ondernomen om

te komen tot wat genoemd wordt een ethiek van het institutionele hande-

len (Hubig 1982) of een ethiek van de techniek die aangeduid wordt als

"Konzertierte Technikbewertung" (Ropohl 1993). Met het laatste wordt

beoogd, individuele en institutionele componenten van verantwoorde-

lijkheid op elkaar te betrekken. Het gaat erom, aldus Ropohl (1993, 170),

de institutionele ondersteuning van enkelingen en, vice versa, de in-

dividuele ondersteuning van instituties in één benadering samen te

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen