Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 164

152 R. VAN WOUDENBERG

hij hierin gelegen dat allerlei motieven van zedelijke aard ons kennen

beheersen: onze blik op de dingen wordt beheerst door allerlei persoon-

lijke belangen. En tenslotte onderscheidt Kuyper nog een derde werking

van de zonde, nl. de werking die de zonde rechtstreeks op onze natuur

heeft uitgeoefend. In de traditie is altijd sprake geweest van de

'verduistering van het verstand'. Kuyper spreekt liever van de "verduiste-

ring van het bewustzijn", omdat de eerstgenoemde uitdrukking zou

kunnen suggereren dat we de gave tot logisch denken verloren zouden

hebben—hetgeen, constateert Kuyper (terecht) niet het geval is. Wel

moet erkend dat de denkkracht door de zonde is gebroken. De verduiste-

ring van het bewustzijn ziet Kuyper hierin gelegen, dat we niet langer

die liefde, die sympathie, hebben voor de dingen die we willen leren

kennen, die voor het rechte kennen vereist is. Kennis kan niet zonder

liefde. De zonde heeft de liefde doen verkillen en het resultaat daarvan is

dat de band van de mens met het te kennen object is verstoord geraakt. In

Kuypers eigen woorden: "onze geest, als geheel genomen, staande

tegenover den kosmos als zijn totaal obiect, gevoelt zich geïsoleerd; het

object ligt buiten hem; en de band der liefde ontbreekt, die er hem in

doet dringen en het doet verstaan. Deze fatale uitwerking der zonde moet

natuurlijk haar dieperen grond daarin vinden, dat de levensharmonie

tussen ons en het obiect verstoord is. Wat eens organisch samenging,

bestaat dientengevolge thans als aan elkaar vreemd; en het is deze

vervreemding van het obiect onzer kennis, die het meest aan onze kennis

van het object in den weg staat" (1894, II, 57).

De wetenschap vindt, naar het oordeel van Kuyper, dus hier een grens

dat zij beoefend wordt door mensen in wier leven en bewustzijn de

zonde als een sombere macht haar werkingen uitoefent.'^ Dit is een

gegeven om blijvend rekening mee te houden.

(9) Tenslotte wijs ik in het voorbijgaan nog op Bas van Fraassens natuur-

wetenschappelijk anti-realisme, d.w.z. zijn pleidooi voor agnosticisme

ten opzichte van niet-waarneembare objecten en processen. Een bepaalde

theorie (betreffende dergelijke objecten en processen), zo betoogt hij,

moet men niet aanvaarden omdat men meent dat zij waar is maar omdat

men meent dat zij empirisch adequaat is; en een theorie is 'empirisch

adequaat' "exactly if what it says about the observable things and events

in this world, is true—exactly if it 'saves the phenomena'" (1980, 12). Als

men deze positie inneemt (en Van Fraassen heeft sterke argumenten)

dan kan men op nog een wijze zeggen dat de wetenschap een grens

heeft: uit het feit dat een theorie empirisch adequaat is, kan men niet af-

leiden dat alle entiteiten (zoals quarks etc.) die niet worden waargenomen

maar binnen een bepaald model worden gepostuleerd ook werkelijke

existentie toekomt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen