Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 44

32 A.TH. VAN DEURSEN

sentiment. Een zuiver middel was het natuurlijk niet. Zuiver is alleen

Woltjers argument van 1905: zij hebben een even kostbaar geloof als wij.

Als dat van weerszijden wordt waar gemaakt, is er gemeenschap van

geloof, en blijven universiteit en achterban met elkaar op voet van

gelijkheid verkeren. Colijn had behendig de klip omzeild, maar de

afstand bleef bestaan.

Dat was des te gevaarlijker, omdat de Vrije Universiteit de tijd tegen

zich had. Ze was geboren in de jaren van stuwing en initiatief, toen de

anti-revolutionaire partij zich organiseerde, de doleantie de weg baande

naar de vereniging van 1892, en het volkspetitionnement tegen de

schoolwet de krachten van de politiek onmondigen tot duizenden

samenbundelde. Kuypers aanhang leefde toen van het élan waarmee

haar grote profeet de kleine luiden wist te bezielen. Ze vormden geen

kudde slachtschapen, maar een weerbaar regiment van christenstrijders,

gehuld in de wapenrusting Gods. Is het christendom niet veel te groots

om smadelijk ineen te zinken, had Kuyper gevraagd bij de opening van

de Vrije Universiteit, moeten we de kamp gewonnen geven zonder haar

met ere te hebben gevoerd? 'En mocht een banier als we van Golgotha

meedroegen dan ooit in 's vijands handen vallen, zoolang niet het

uiterste was beproefd, nog één pijl onverschoten bleef, en er nog een

lijfgarde, hoe klein ook, van dien door Golgotha gekroonde op deze erve

leeft?' (39).

Zo kon Kuyper in 1880 zijn volgelingen inspireren, en ook nog tien

jaar later. Maar geestdrift heeft nog nooit in de geschiedenis een halve

eeuw lang stand gehouden. Het enthousiasme verslapt, en daarmee de

oorspronkelijke beweegredenen. Getoetst aan een andere tijd, moeten ze

met meer kille nuchterheid worden heroverwogen. Misschien zal dan

blijken dat ze een nieuwe inspiratie nodig hebben om in leven te blijven.

Niet elke christen denkt bij Golgotha in de eerste plaats aan marsorders.

Hij zoekt op zijn pelgrimstocht niet het geleide van tot de tanden

gewapende frontsoldaten, in looppas aanstormend over het smalle pad.

Wil hij dan toch een Vrije Universiteit houden, dan moet hij zoeken

naar een ander motief. Maar dan kan Rullmann hem niet helpen. Op de

laatste bladzijde van zijn boek vraagt hij nog eenmaal waar het om

begonnen is. Dit is de zin waarmee hij zijn terugblik op het verleden

afsluit: 'we bedoelen toch niets minder dan een algeheele omkeering

van de natie in haar staatkundig, maatschappelijk en kerkelijk bestaan,

opdat door alle tong het Woord des Heeren als levenswet worde erkend'

(225). Dat is dus Kuyper voor honderd procent. Maar als zij zich zo met

haar stichter vereenzelvigde, zou deze Vrije Universiteit ten dode opge-

schreven zijn als Kuypers geest eenmaal van de gereformeerde wereld

was geweken. En zou dat niet vroeg of laat onvermijdelijk gebeuren?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen