Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 158

146 R. VAN WOUDENBERG

iets zeggen kunnen over het 'wezen' van materie, massa, lading, enz.

(...). We ervaren ... aan de dingen eigenschappen, die we aanduiden met

begrippen, als ruimte, tijd, materie en kunnen de relaties daarvan pro-

beren te vinden. Over het wezen ervan hebben we geen kennis, behalve

deze dat het geschapen is en dat het zo geschapen is dat wij er datgene

wat we aanduiden met het woord kennis van kunnen verkrijgen" (1956,

36-37). Er is dus een grens voor de wetenschap: de reële essenties van

sommige dingen.**

(ii) In de wetenschap worden soms verklaringen voorgelegd van

fenomenen. Een kenmerk van sommige verklaringen is dat daarin een

beroep wordt gedaan op algemene wetten. Dat warme lucht omhoog

stijgt, kan worden verklaard onder verwijzing naar de algemene gaswet

van Boyle-Gay Lussac. Dat sommige mensen in God geloven wordt door

Freud verklaard vanuit de algemene wet van de projectie. Dat de boom in

mijn tuin een bepaalde schaduw geeft, kan worden verklaard vanuit

onder andere de wetten van het licht. Algemeen gezegd: in sommige

wetenschappelijke verklaringen wordt een beroep gedaan op de ordelijk-

heid of wetmatigheid van de werkelijkheid. Maar wat doen we nu

precies wanneer we een beroep doen op vermeende algemene wetmatig-

heden? Wel, we zeggen: dit fenomeen kan gesubsumeerd worden onder

een veel grotere groep van fenomenen; dit fenomeen is geen uitzon-

dering maar past in een bepaald wetmatig patroon. Door het fenomeen

aldus te verklaren vergroten we onze kennis, inderdaad. Maar wat niet

verklaard wordt, is het feit dat de algemene wetten gelden. We nemen

waar (of: nemen aan) dat bepaalde algemene wetten gelden maar

waarom deze algemene wetten gelden (en niet andere) daarvan hebben

we geen kennis. Dat precies de wetten gelden die gelden, dat blijft een

onverklaarbaar raadsel. De wetenschap staat hier voor een grens. Hier

geldt het woord dat in de wetenschap het ene mysterie verklaard wordt

door het andere.

(iii) Een speciaal geval van het vorige is dit: men kan pogen te

verklaren waarom een bepaalde stof een bepaalde smaak heeft, d.w.z.

waarom wij die stof op een bepaalde manier proeven. Ongetwijfeld zal

een verklaring van dit fenomeen een beroep doen op onze smaakpapillen

en de wijze waarop de smaakpapillen door de betreffende stof worden

'aangedaan', alsmede op de wijze waarop de smaakpapillen bepaalde

impulsen doorgeven naar de hersenen. Ik eet een appel en een heel

leger van onderzoekers staat gereed om te verklaren hoe het proeven van

de appel zijn beslag krijgt. Wat echter niet verklaard kan worden is

waarom deze specifieke stimulus (het eten van een appel) deze specifieke

en onvoorstelbaar moeilijk beschrijfbare smaaksensaties bij mij te weeg

brengt. De wetenschap kan wel iets zeggen over de neurologische

transmissie van impulsen. Maar waarom deze specifieke impulsen deze

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen