Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 132

120 S. STRIJBOS

de mensheid verloren." En hij laat er op volgen: "Er moet iets anders

komen. Ik denk dat ik weet wat zal komen. Ik weet het heel precies,

maar ik zeg het aan niemand, want dan denken ze dat ik gek ben. Dus

doe ik maar liever vijfdimensionale relativiteitstheorie, al geloof ik daar

niet echt in. Maar ik weet wat komen zal. Misschien vertel ik je dat een

andere keer." (Casimir 1992, 168)

Natuurlijk blijft de vraag intrigeren wat Pauli toch wel met zijn gees-

tesoog meende te ontwaren.'^ Maar dat is niet de reden waarom ik het

door Casimir verhaalde hier memoreer. Mij trof Pauli's typering van de

moderne wereld: "... we leven in een cultuurloze tijd. Het christendom

heeft zijn greep op de mensheid verloren ..." Wat wordt hier met cultuur-

loosheid bedoeld? Men mag aannemen dat Pauli heeft willen zeggen dat

onze cultuur haar innerlijke samenhang en eenheid aan het verliezen

is, naarmate de geestelijke traditie van het christendom meer en meer

naar de achtergrond wijkt. Voor de eens samenbindende en richting-

gevende rol van het christendom is niets in de plaats gekomen. Met een

dergelijke boodschap staat Pauli niet alleen. Ook van de cultuurhistoricus

Toynbee (1971, 116) is bekend dat hij over de toekomst van onze cultuur

met zorg was vervuld, nu de techniek en niet langer de christelijke

godsdienst de primaire determinant ervan is geworden. En onlangs gaf

de VU-historicus Van Deursen (1996) lucht aan zijn diepe bezorgdheid

toen hij oordeelde dat we in een historische kringloop van een twee-

duizend jaar moreel en religieus weer terug zijn bij de Germanen.

Dit drietal geleerden vertoont zoveel eenstemmigheid in hun zorg

over de toekomst dat men zou mogen hopen dat slechts dwazen er achte-

loos aan voorbij zullen gaan. Wat speciaal Pauli's woord zo indringend

maakt, is dat hij een belangrijk aandeel heeft gehad in de fundamentele

vorderingen van de wetenschap en reeds in de jaren dertig voorzag, of

althans op zijn minst een bang vermoeden had, van wat in geestelijk

opzicht de negatieve gevolgen (zouden) zijn voor onze cultuur. Nu, ruim

een halve eeuw later, zijn scherper dan destijds de samenhangen zicht-

baar tussen de cultuurloosheid van onze tijd en de verminderde invloed

van het christelijk geloof op de moderne wereld enerzijds en de dreigen-

de vaart van wetenschap en techniek anderzijds. Deze twee op zichzelf

weer complexe grootheden mag men niet los van elkaar beoordelen.

Wie vandaag de verbanden niet opmerkt, weet eenvoudig niet wat er in

de wereld te koop is. Waren het in de jaren dertig de snelle ontwikke-

lingen in de fysica, in onze dagen zijn het vooral de biologie (genetische

manipulatie) en de informatie- en computertechniek die de samen-

leving en ook het christelijk geloof voor nieuwe indringende problemen

plaatsen.3

Casimirs boek verschaft ons boeiende vergezichten op de onderlinge

betrekkingen van natuurkunde en techniek en hun voortgaande ontwik-

KS^^^^JSS

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen