Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 174

162 J . P . VERHOOGT

Ook hier dringt zich weer de vraag op of er door Kuyper niet een

'onmogelijke' tegenstelling wordt geconstrueerd tussen een naar recht-

zinnig-theologische inzichten en leerstukken ingerichte eigen gerefor-

meerde wereld enerzijds en moderniteit en rationaliteit als opkomende

grondtrekken van de samenleving van zijn tijd anderzijds. Onmogelijk

omdat ook hier weer geldt dat in de wijze waarop die theologische in-

zichten van anti-these en souvereiniteit in eigen kring in het dagelijkse

leven binnen die gereformeerde wereld ten uitvoer werden gebracht

velerlei vruchten van moderniteit, die men ten principale radicaal ver-

wierp, onvermijdelijk werden overgenomen. Zo werd door het gerefor-

meerde volksdeel in zijn streven zich maatschappelijk en politiek te

'verenigen' gebruik gemaakt van politiek-democratische grondrechten

en regels die oorspronkelijk uit Frans-modernistische geest afkomstig

waren. Tevens grijpt men daarbij terwille van het 'zelfbouwen' naar het

middel dat bij uitstek voertuig van maatschappelijke en politieke moder-

nisering zou worden: de moderne organisatie. Een dergelijk gebruik van

de vruchten van modernisering en rationalisering was des te hache-

lijker als men bedenkt dat Kuyper, zoals Dengerink later heeft opge-

merkt, er zelf niet in was geslaagd om "de afzonderlijke kringen in de

menselijke samenleving werkelijk naar hun innerlijke aard nader te

omlijnen" (Woldring/Kuiper 1980, 47).

In het gedachtengoed van de grondleggers van de VU en met name

van Kuyper zelf ligt derhalve een fundamentele spanning besloten.

Enerzijds impliceert dat gedachtengoed een scherpe, anti-thetische

opstelling tegenover de toenemende rationalisering en modernisering

van het persoonlijke en maatschappelijke leven in de samenleving van

hun tijd. Anderzijds wordt echter in feite door de grote en kleine leiders

van het gereformeerde volksdeel van de vruchten der modernisering

gebruik gemaakt wanneer ze hun 'geheel andere', in de gereformeerde

beginselen gefundeerde, visie op de samenleving in praktijk gaan

brengen, waarbij in feite ook de inhoud van dat 'geheel andere' niet

scherp voor ogen staat. Deze spanning in het gedachtengoed dat de

aanzet tot oprichting van de VU vormde, en in haar voetspoor vele andere

christelijke organisaties, maakte de VU kwetsbaar toen de modernise-

ring en rationalisering van de Nederlandse samenleving in een stroom-

versnelling kwam.

De verzuiling van de modernisering en de modernisering van de verzuiling

Kuypers stelling omtrent de anti-these en het daarmee verbonden leer-

stuk van de 'souvereiniteit in eigen kring' bleken een sterk motiverende

kracht tot verdere christelijke organisatievorming te zijn. In deze

organisaties wordt echter tevens de eerder gesignaleerde spanning die in

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen