Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 76

64 S. GRIFFIOEN

plaats te nemen. Aan de Vrije Universiteit is deze vorm van pluraliteit

van ouds in goede handen. Dat de VU in dit opzicht vrijwil blijven, zal in

deze bundel alleen maar positief worden gewaardeerd.

Vooruitgang

De omweg begint dus bij de vooruitgangsidee. De eerste illustraties stam-

men uit de liberale cultuur van de vorige eeuw. Daarna volgt nog één en

ander over de arbeidende stand. Steeds zijn we minder geïnteresseerd in

de vooruitgangsidee sec dan in haar (quasi-) religieuze lading. Ik wil nl.

in dit opstel aannemelijk maken dat vooruitgang lang als een gezags-

volle instantie heeft gefunctioneerd: dus als iets waaraan mensen het

laatste woord toekenden en waarop ze de eigen levenskoers afstemden.

Zoals bekend is dat tegenwoordig veel minder het geval. Tekenend is het

grapje waarmee een nationaal rapport over onderzoek opende: "Vooruit-

gang bestaat niet, en dat is maar goed ook, want zoals het is, is het al erg

genoeg" (zie punt 4). De stemming is nu dus een heel andere. Maar

betekent het ook dat inmiddels het vooruitgangstijdperk Uchter ons ligt?

Ik geloof er niets van. Wat stokt is de 'legitimering', d.w.z. de dubbele

beweging waarin de idee met gezag wordt bekleed—d.w.z. het laatste

woord verkrijgt—, om vervolgens als idool te worden aangeroepen. Maar

ook al staat de idee zelf niet meer op een religieus voetstuk, nog altijd ver-

vult ze een oriënterende functie. Ter toelichting van dit laatste schenken

we later aandacht aan de universiteit als een 'going concern'.

In de greep van de vooruitgang

Elke keer als dit onderwerp aan de orde komt, treft het me hoe hecht de

vooruitgangsidee verankerd was in de Westerse cultuur. De liberale

burgerij gaf hiervan het duidelijkst blijk. 'Vooruitgang' had er de legiti-

merende functie overgenomen die eeuwenlang de christelijke gods-

dienst bezat. Een paar voorbeelden. Boeiende gegevens bieden de studies

over het milieu waaruit Charles Darwin en medestanders stamden. Al

snel blijkt dat deze voortrekkers van het evolutiedenken meestal uit

overtuigd christelijke kringen afkomstig waren en gelovig opgroeiden.

Het patroon dat zich aftekent, is dat—schoksgewijs of zo maar—het geloof

plaats maakte voor vertrouwen in wetenschappelijke vooruitgang. Weten-

schap is niet iets dat er bij kwam, maar nam een opengevallen plaats in

en verkreeg zo de intensiteit van dat wat het verdrong.

Voorbeelden van overeenkomstige strekking liggen voor het oprapen.

In een studie over de Franse schrijver Gustave Flaubert (1821-1880) vertelt

de filosoof Jean-Paul Sartre ook één en ander over diens voorgeslacht.

Wat opvalt is hoe hij de relatie tussen de vader en de grootvader van de

schrijver tekent: de grootvader een streng gelovige, diens zoon ongelovig

/

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen