Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 179

OM HET BEHOUD VAN MODERNITEIT 167

Westerse samenleving zijn de resultaten van dergelijk rationeel han-

delen in een verscheidenheid van rationele instituties uitgekristalliseerd:

het rechtssysteem en de bureaucratie van de moderne staat, de efficiënt

georganiseerde kapitalistische onderneming, etc.

De uitbreiding in omvang en invloed van deze rationele of moderne

instituties riep echter een toenemende spanning op tussen deze instituties

en de traditionele zin- en handelingsoriëntaties waarop de meeste

mensen in h u n alledaagse leven veelal nog steeds steunden. In de

geschiedenis van de Westerse samenleving heeft zich dan ook een brede

tegen-moderniseringsbeweging voorgedaan. Tegen-modernisering hier

opgevat als omvattende term voor de velerlei negatieve afweerreacties

vanuit de traditionele leefwereld op het overweldigende proces van

modernisering en rationalisering dat deze samenleving doortrok.

Zoals opgemerkt neemt Kuyper jegens het moderniseringsproces een

dubbelzinnige positie in. Enerzijds zien we bij hem verwantschap met de

brede beweging der tegen-modernisering wanneer hij de organisch

gegroeide leefwereld, gestempeld door de 'tradities der vaderen', roman-

tiseert en idealiseert tegenover de 'vloek' van rationele uniformering en

modernisering. Anderzijds stelt Kuyper zich echter op binnen dat

moderniseringsproces wanneer hij van de politieke democratie en de

moderne organisatievorm gebruik maakt om het gereformeerde volks-

deel politiek en maatschappelijk te mobiliseren opdat het zich effectief

tegen de ondermijning van die organisch gegroeide, traditionele leef-

wereld door dat moderniseringsproces teweer kan stellen.

Zoals opgemerkt heeft met name na de Tweede Wereldoorlog het

moderniserings- en rationaliseringsproces in de Westerse samenleving,

en zeker ook in Nederland, zich versneld en verdiept, waarbij normen

en instituties die deel uitmaakten van de traditionele leefwereld niet ver-

dwenen maar wel sterk in het defensief werden gedrongen. Naar de

mate waarin echter het brede proces van modernisering en rationali-

sering over traditionele normen en instituties en over de krachten van

tegen-modernisering triomfeerde, verloor de overwinning haar glans.

Een verregaand gerationaliseerde en gemoderniseerde samenleving

bleek namelijk minder het door de Verlichting beloofde paradijs van

vrijheid en geluk, maar meer een schrikbewind van bureaucratische

regelgeving en vrijheidsbeknotting te zijn. De opkomst van het zgn. post-

modernisme laat zich in hoge mate als een reactie van teleurstelling op

de realiteit van een verregaand gerationaliseerde en gemoderniseerde

samenleving verstaan.

Vergeleken met de positie van tegen-moderniteit heeft, aldus de Duitse

sociologen Kellner en Heuberger, de post-moderne reactie op moderniteit

en rationaliteit een eigen signatuur. Karakteristiek voor de post-moderne

levenshouding is een zelfgekozen en zelfontworpen levensstijl, een

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen