Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 80

68 S. GRIFFIOEN

niets dat het eerste filosofische werk dat een oplage van meer dan een

miljoen bereikt tot dit genre behoort: het is een geschrift over de 'wereld-

raadselen' van de darwinistische filosoof en bioloog Ernst Haeckel (1834-

1919). Dit werk gaat er bij de weetbegerige kleine luyden beter in dan

het moeilijk verteerbare Das Kapitalvzn Karl Marx—al is ook dit werk in

eerste aanleg voor de volksopvoeding bestemd.

Conflict

Een belangrijk gegeven voor ons vertoog vormt de onvermijdelijke strijd

tussen wereldbeschouwingen. Dit type van conflicten kwam eigenlijk al

binnen het gezichtsveld toen bij de anatomie van het begrip 'wereld-

beschouwing' de aandacht werd gevestigd op de betekenis van stelling-

namen. Een bewuste positiekeuze, zei ik toen, gaat altijd gepaard met een

besef van andere keuzemogelijkheden. Voegen we nu nog toe dat deze

keuzen elkaar uitsluiten, dan verstaan we waarom conflicten tot het

wezen van de zaak behoren.

Wereldbeschouwingen belichamen beginselen die onderling strijdig

zijn. Er ontstaat tegenspraak omdat elk van deze beginselen betrokken is

op de wereld als geheel. Een wereldbeschouwing formuleert geen

persoonlijke voorkeuren die binnen de grenzen van de leefwereld

besloten blijven. Was het een kwestie van: 'ik richt mijn leven graag in

volgens dit principe en de buren doen het nu eenmaal anders', dan liet

alles zich keurig inpassen in een groter mozaïek. Het is omdat wereld-

beschouwingen ver boven de bijzondere leefwerelden uitgrijpen, dat ze

onvermijdelijk op eikaars terrein komen. Dan kan het niet anders of het

naturalistische beginsel van Ernst Haeckel geraakt in een onoplosbaar

conflict met het dialectische materialisme van Karl Marx; zo ook het

evolutionisme van Darwin en de zijnen met het wereldbeeld van de

orthodoxe christenheid; idem dito het holisme van de socialistische

maatschappijbeschouwing en het liberale individualisme, enz.

Bij 'strijd' gaan tegenwoordig de gedachten al snel naar etnische

conflicten binnen uiteenvallende natie-staten. Dan gaat het om een

binnenbrekend particularisme: zodra het grotere geheel van de natie-

staat uiteenvalt, krijgen particuliere geschillen de kans tot op het bitterst te

worden uitgevochten. Kenmerkend voor ons onderwerp zijn daaren-

tegen de brede, j a universele dimensies. Wereldbeschouwingen leerden

hun aanhangers mondiaal te denken. De wereld vormde de horizon,

niet de levenssfeer van de eigen groep. Uiteraard bleef men hoe dan ook

kind van eigen tijd. Imperialisme en kolonialisme laten zien hoe tijd- en

plaatsgebonden die brede oriëntaties in feite konden zijn. Niettemin blijft

het opmerkelijk dat al met al de vensters werden geopend op de wereld.

We zien er de verbeeldingskracht aan het werk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen