Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 141

WETENSCHAP EN UNIVERSITEIT IN EEN CULTUURLOZE TIJD 129

van de diepe crisis van de moderne tijd. Toen in 1968 onder verant-

woordelijkheid van de toenmalige Minister van Onderwijs en Weten-

schappen een Nota verscheen opgesteld door de Eindhovense hoogleraar

Posthumus, volgde daarop vanuit de academische wereld een buiten-

gewoon kritische reactie van de filosoof Popma. Hij zag vermoedelijk

scherper dan menigeen wat er op het spel stond en hij onderkende,

achteraf gezien ook terecht, dat de Nota Posthumus een belangrijk

keerpunt zou zijn voor de inrichting van het universitaire bestel in de

Nederlandse samenleving. Wie vandaag echter opnieuw zijn brochure

De universiteit: idee en praktijk (1969) ter hand neemt, zal ook het beperkte

van zijn reactie niet ontgaan. Ik val Popma graag bij als hij wijst op het

cultuurontbindende van wat hij het fabrilisme noemt. Het homo-faber-

denken en het uitgangspunt van de fabriele mens kan men inderdaad

duidelijk bespeuren in de opvattingen van Posthumus over de hervor-

ming van de universiteit. Maar hoe terzake de kritiek van Popma op dit

punt ook was, zelf blijkt hij in zijn brochure nauwelijks oog te hebben

voor de veranderde positie van wetenschap en universiteit in onze

samenleving. Zijn reactie is geheel geschreven vanuit de klassieke idee

van wetenschap als academisch beroep en gaat voorbij aan haar con-

necties met de samenleving.

Een zelfde kritiek als op het boekje van Popma, is ook van toepassing op

een nog tamelijk recente publicatie van de Noord-Amerikaanse filosoof

Plantinga (1990). Wat deze eredoctor van de VU schrijft over geloof en

wetenschap heeft mijn instemming en zijn scherpzinnige kritiek op het

naturalisme is overtuigend, maar er is in zijn beschouwingen ook een

zwak punt. Bij Plantinga ontbreekt een maatschappelijk-culturele situ-

ering van wetenschap, met name van de natuurwetenschappen. Om het

wat kras te zeggen: wat hij over naturalisme naar voren brengt zou

ongeveer net zo gezegd kunnen zijn zo'n h o n d e r d jaar terug toen

natuurwetenschap en techniek nog nauwelijks een stempel drukten op

onze samenleving. Ik kan het ook zo formuleren. Terwijl Plantinga zich

sterk maakt voor een bestrijding van het naturalisme, vind j e bij hem

geen woord gericht tegen het technicisme dat direct met dit naturalisme

verbonden is. De oorzaak van dit manco moet vermoedelijk gezocht

worden in het feit dat Plantinga geen acht slaat op het karakter van

moderne wetenschappelijke techniek en daardoor ook een te beperkt

zicht heeft op de geestelijke strijd die in de moderne cultuur gaande is.

Hij keert zich tegen hen die in de moderne natuurwetenschap niet meer

zien dan techniek, niet meer dan een middel voor praktische doelen

zoals het bestrijden van ziekte en het bouwen van bruggen of ruimte-

voertuigen. Inderdaad, wetenschap heeft al die belangrijke dingen

gedaan, merkt hij op, maar zij deed meer: ons gehele intellectuele land-

schap is door de natuurwetenschap getransformeerd (Plantinga 1993, 1).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen