Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 175

OM HET BEHOUD VAN MODERNITEIT 163

Kuypers gedachtengoed besloten lag manifest. Zo dienen die christelijke

organisaties enerzijds inhoud te geven aan het leerstuk van de souverei-

niteit in eigen kring waarin, tegenover maatschappelijke modernisering

en uniformering, de kwalitatieve verscheidenheid van samenlevings-

verbanden wordt benadrukt. Anderzijds maken die organisaties wat

betreft hun formele organisatiestructuur zelf deel uit van het uniforme

proces van modernisering en rationalisering dat de Nederlandse samen-

leving steeds meer doordringt. Zolang echter de verantwoordelijke

bestuurders er in slagen in hun organisaties dat leerstuk met gezag tot

gelding te brengen, wordt door die christelijke organisaties niettemin de

massieve invloed van dat uniforme rationaliserings- en moderniserings-

proces 'gebroken' doordat daaraan vanuit normatief-christelijke begin-

selen richting wordt gegeven en een grens gesteld. Het moderniserings-

en rationaliseringsproces dat zich in de Nederlandse samenleving

aftekent, gaat derhalve niet aan het gereformeerde volksdeel voorbij,

maar het voltrekt zich binnen de kaders en gezagsverhoudingen van de

christelijke of zgn. verzuilde organisaties. In die zin kan men spreken

van een 'verzuiling van de modernisering'.

Het verschijnsel van organisaties op christelijke grondslag heeft al

vroeg de aandacht van de Nederlandse sociale en politieke wetenschap-

pen getrokken. In de sociologie werd door Van Heek, Goddijn e.a. vooral

de aard en intensiteit van het verband tussen levensbeschouwing en

groepssolidariteit onderzocht (Van Heek 1954, Goddijn 1957). In de poli-

ticologie trachtten Lijphart en Daalder te verklaren waarom, in afwijking

van een in de toenmalige politicologie gangbare theorie, de Nederlandse

samenleving weliswaar sterk gesegmenteerd of verzuild was maar de

Nederlandse democratie niettemin een grote stabiliteit te zien gaf. De

verklaring werd gezocht in het pacificatiemechanisme waarbij de

leiders aan de top der zuilen of segmenten met elkaar omgingen in een

pragmatische houding van leven en laten leven. Het betekende in feite

dat ze gemeenschappelijk de zaken van algemeen belang regelden en

voor het overige elkaar maximaal de ruimte gaven om binnen de eigen

zuil het maatschappelijke leven volgens eigen wereldbeschouwelijke

principes in te richten (Lijphart 1968, Daalder 1974).

Mede door het werk van Lijphart en Daalder behoren de termen

verzuiling en pacificatie, 'pillarization' en 'consociational democracy',

momenteel tot de kernbegrippen van de internationale politicologie. Zo

spelen ze een belangrijke rol in het werk van de vooraanstaande Ameri-

kaanse politicoloog Robert Dahl, die tevens aantoonde dat onder bepaalde

voorwaarden maatschappelijk pluralisme de stabiliteit van een democra-

tie zelfs kan bevorderen (Dahl 1982, 31 e.v.). Maar Dahls werk is tevens

illustratief voor het feit dat de idee van de kwalitatieve differentiatie der

werkelijkheid, waarop die verzuiling in Nederland was gestoeld, niet of

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen