Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 172

160 J . p . VERHOOGT

Gereformeerde grondslag werd de staat verweten: "de beoefening van de

Heilige Godgeleerdheid, bij eindregeling, een zo heillooze inrichting te

geven, dat de Gereformeerden in den lande voor God onverantwoord

zouden staan en aan de eervolle traditiën h u n n e r vaderen ontrouw

worden, indien zij nog langer lijdelijk dit ergerlijk verloop der dingen

aanzagen en niet op voorziening bedacht bleken in zoo hooggaanden

nood". Wordt tegen deze ontwikkeling niets gedaan dan, zo gaat de

b r o c h u r e verder, "dreigt aan die jammerlijke inrichting van ons

vaderland geen minder gevaar, dan dat de hoogere ontwikkeling van

ons volksleven in handen van het ongeloof overga; de wetenschap een

instrument tegen de eere van Christus worde; en geheel het corps onzer

Staatslieden, rechtsgeleerden, artsen, letterkundigen en natuurbeoefe-

naars, met al den invloed waarover zij in den lande beschikken, zich

keeren tegen onze beginselen en apostelen worden van een naturalisme,

dat ten slotte alle geestelijk leven vermoordt".'^ Deze passages geven aan

hoezeer de stichters ervan overtuigd waren dat de tijd waarin zij leefden

om de oprichting van een Vrije Universiteit vroeg. Daarbij valt op dat

hun inzet in eerste instantie weliswaar het veiligstellen van een recht-

zinnige theologie op basis der gereformeerde beginselen was, maar dat

die inzet tegelijk verder reikte. Het ging hen uiteindelijk om het geeste-

lijk welzijn van het Nederlandse volk dat werd aangetast door het

modernistische gedachtengoed van naturalisme en rationalisme. In die

zin wilde de VU vanaf haar oorsprong dienstbaar zijn aan de gehele

Nederlandse samenleving.

Toch dringen zich bij deze inzet tot oprichting van de VU tegelijk en-

kele vragen op. In hoeverre is langs theologische weg, hoe rechtzinnig

ook, ten principale de geest van het rationalisme echt buiten de deur te

houden en was dit, dus ook voor het gereformeerde volksdeel, dat zijn

dagelijks leven volgens die theologie moest inrichten, een niet te volvoe-

ren opgave? Werd, anders gezegd, het gereformeerde volksdeel, door de

kwalificaties die zijn leidslieden jegens het opkomende naturalisme en

rationalisme bezigden: "moordenaar van alle geestelijke leven", in feite

niet in een "onmogelijke" positie gebracht? Enerzijds diende het gewone

gereformeerde volk immers om theologische redenen dat rationalisme

radicaal te verwerpen terwijl anderzijds in het persoonlijke en maat-

schappelijke leven van alledag elementen van datzelfde rationalistische

en modernistische denken onvermijdelijk werden overgenomen en in

die zin beaamd. Hadden de theologische leidslieden zich daarom niet

vooral tegen het onmiskenbaar agressieve en triomfalistische karakter

van het 19e eeuwse rationalisme en naturalisme moeten keren, maar

tegelijk jegens het streven naar meer maatschappelijke gelijkheid en

een redelijke levensstandaard dat erin besloten lag een meer welwil-

lende houding moeten innemen? Dat streven werd de aanzet tot brede

I

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen