Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 61

DE v u : GEVANGENE VAN EEN POSITIVISTISCH WETENSCHAPSIDEAAL 49

voor zich de Waarheid te onthullen aan hun medemensen, die daarvan

tot hun schade verstoken waren.^ Geen spoor van relativisme of scepti-

cisme hinderde Heraclitus om keihard en striemend zijn stadgenoten te

kastijden met zijn bijtende uitspraken. En Parmenides, hoe radicaal aan

Heraclitus ook tegengesteld, houdt het er evenzeer op, dat al zijn

tijdgenoten 'doof evenzeer als blind' zijn voor de Weg van de Waarheid.

De grote Griekse filosofen hebben belangrijke inzichten ontdekt. Maar ze

hebben ze ook verkeerd beoordeeld! De voor de wetenschap kenmer-

kende activiteit van de abstractie, waardoor de mens in staat is zich af te

wenden van de werkelijkheid van de concrete, ervaarbare dingen, en

zich te richten op het wetmatige, het structurele daarin, is door Parmeni-

des van Elea in de 5e eeuw voor Christus tot grote hoogte beoefend, waar-

door hij alle veelheid en verscheidenheid van de ervaringswerkelijk-

heid weg-dacht, en zo zich kon concentreren op het 'Ene Zijnde'. Maar

hij heeft dat 'Ene Zijnde' niet als product van menselijke abstractie

erkend, maar als ontdekking van een werkelijkheid die altijd met zich

zelf identiek is, en dus niet aan ontstaan en vergaan onderhevig. Die

goddelijke, eeuwige werkelijkheid had hij, volgens zijn eigen zeggen

dank zij de hulp van een godin, geschouwd met zijn eigen intellect, dat

hem op voet van gelijkheid met die godin van de Waarheid had

gebracht. Voortaan openbaart de filosoof de goddelijke Waarheid, dank-

zij een goddelijk bestanddeel in de mens.

Ook Plato, die de Waarheid en de normativiteit van de Ideeën buiten

de mens situeert, houdt het er op dat in de mens een goddelijk ken-

vermogen van die eeuwige, onveranderlijke Ideeën functioneert. Zijn

onthulling van het aardse, lichamelijke bestaan als een leven in een

'gevangenis-grot' kan hij slechts doen op basis van de aanname dat de

menselijke ziel haar herkomst 'van boven' zich nog herinnert. Maar zijn

leer van de onsterfelijkheid van de ziel is direct verbonden met zijn

aanname van de Ideeën als altijd identiek met zich zelf en goddelijk.

Terecht heeft R. Mortley opgemerkt: 'Een van de opvallende aspecten

van de intellectuele vooruitgang van de mens is dat zij zich voltrekt in

een voortbouwen op fundamenten die, in het licht van de latere

ontwikkeling, volstrekt onbetrouwbaar lijken te zijn' (1986, I, 11).

Zeker is er sprake van 'intellectuele vooruitgang' in de periode van de

Griekse Oudheid, maar die vooruitgang was een bijproduct van een

streven dat gericht was op het 'gelijkvormig worden aan de godheid','' op

het overwinnen van de pluraliteit van de 'meningen' en de 'geloofsover-

tuigingen' van de stervelingen en op het verwerven van een metafysi-

sche kennis, die kennis omtrent God is en tegelijkertijd de kennis die

God zelf bezit. Alle overige wetenschappen waren, indien ze niet op

produktie of profijt gericht waren, weliswaar ook 'bevrijdende' kunsten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen