Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 54

42 A.TH. VAN DEURSEN

geven moest men daarom nieuwe wegen zoeken. Dan kon men tevens

de fout herstellen die bij de oprichting was begaan, en de universiteit

stellen op een bredere grondslag. Verlies ziet Wieringa in de verande-

ringen niet, en risico nauwelijks. Hij ziet een pluriforme universiteit

voor zich, die rijker zal kunen zijn dan de vroegere, eng gereformeerde

instelling.

Over de wijze waarop de trouw aan de doelstellingen gerealiseerd kan

worden laat Wieringa zich echter niet uit. Het lijkt niet waarschijnlijk

dat hij aan andere bindingen heeft gedacht dan de uitspraak van het

eigen geweten. Pluriformiteit zal zich dan alleen kunnen handhaven bij

zeer sterke interne cohesie. Als die ontbreekt, zal een ontwikkeling in de

richting van pluralisme niet te stuiten zijn. Wie eerst de grondslag

verbreedt en vervolgens de persoonlijke binding schrapt heeft twee

beslissingen genomen die ieder voor zich een belemmering vormen

voor de verwezenlijking van zijn doel.

Bij Wieringa is de achterban uit het zicht verdwenen. Hij staat daar-

mee tegenover al zijn voorgangers, die de steun van het gereformeerde

volk van doorslag gevende betekenis hebben geacht. De universiteit en

haar sympathisanten delen hetzelfde geloof. In Woltjers tijd roept dat

geen spanningen op. Rullmann in 1930 en Roelink in 1955 nemen

symptomen van verwrijdering waar. Het enthousiasme van de eerste

generaties is verdwenen, constateert Rullmann; er is een verschil in

cultuur dat van weerszijden aanvaard moet worden, zegt Roelink. Beide

hebben gelijk, maar de kern van de zaak was het beste gevat door Woltjer

in 1905: zij hebben een even kostbaar geloof als wij.

De harmonie die in die wederkerige verbinding besloten ligt is thans

verdwenen, en met haar ook de achterban zelf. Als in het jaar 2005 de

Vrije Universiteit nog altijd bestaat zoals ze nu is, en besluit wederom

een gedenkboek uit te geven, dan zal dat niet meer voor een achterban

zijn. De Vrije Universiteit als zodanig heeft haar voeling met het gerefor-

meerde volksdeel verloren. Zij kan dat ook niet zo gemakkelijk herstel-

len, want die gereformeerden hebben zelf gekozen voor pluralisme. Hun

kerkelijk leven zou een Vrije Universiteit in de klassieke zin niet meer

kunnen schragen. Een christelijke instelling van hoger onderwijs kan

echter zonder draagvlak niet bestaan. Zodra dat ontbreekt, is ze naar

Roelinks woorden ontworteld, vreemd aan haar eigen verleden: een

goede universiteit, die niets meer met 1880 te maken heeft.

Goede universiteiten zijn er in Nederland genoeg. Naar het oordeel

van de politiek zijn er zelfs te veel, en kunnen wij het best met minder

doen. De Vrije Universiteit mag dan geen recht op voortbestaan ontlenen

aan het feit dat ze ooit een christelijk instituut is geweest. Zo zijn immers

ook Leiden, Groningen, Utrecht en het Amsterdamse atheneum hun

bestaan begonnen. Daar heeft wetenschap in de loop van de negentiende

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen