Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 83

CULTUUROMSLAG AAN DE VU 71

eenheid-boven-geloofsverdeeldheid. De VU verstoorde deze schone

droom met haar weinig verheffende boodschap van blijvende onenig-

heid. Zoals de christelijke school, op een wat lager vlak, de droom ver-

stoorde van de lagere school als kweekplaats voor verdraagzaamheid en

nationale eenheid.**

In deze tijd is het in één opzicht gemakkelijker geworden het vrije

van de Vrije Universiteit naar waarde te schatten. Ik doel op de post-

moderne rechtvaardiging van dissensus. Met de verwerping van de

vooruitgangsidee als geloofwaardige vertelling, breekt dit denken ook

met de voorstelling van consensus als een licht dat aan het einde van de

tunnel gloort. Er is een besef gegroeid dat we met tegenstellingen

moeten leren te leven, zonder verzachtende zinperspectieven. Lyotard

gebruikt hier het woord 'différend', een neologisme, ter onderscheiding

van een 'litige'. De laatste term duidt op geschillen die principieel

oplosbaar zijn; 'différend' daarentegen op een geding waarvoor op het

niveau waarop het speelt geen oplossingen bestaan. Als we in het 'vrije'

van de Vrije Universiteit niet het verzet horen meeklinken tegen een

afgedwongen eensgezindheid (naar Leidse snit) dan missen we iets

wezenlijks. Met betrekking tot dit verzet laat zich zeer wel de typering

van Nicholas Wolterstorff gebruiken: Kuyper was al postmodern toen

alom het modernisme nog de toon aangaf. Zoekt Wolterstorff evenwel

het onderscheidende in de rechtvaardiging van kleine vertellingen—

'science displays our particularities' legt hij Kuyper in de mond,** ik acht

het juister de nadruk te verleggen naar de onontkoombaarheid van

conflicten; conflicten, zo men wil, tussen grote verhalen.

Lyotards werkelijkheidsvisie is wel getypeerd als een harde ontologie.

We zien een landschap met tegenstellingen wijd en zijd, zonder uitzicht

op verzoening. Zelfs waar het gaat over het gebruik van taal—een onder-

werp waarbij de medemenselijkheid moeilijk te loochenen lijkt: want

wat is 'taal' als mensen niets met elkaar hebben?—legt deze filosoof de

nadruk op het scheppen van onderscheid. Elke taalhandeling wordt

opgevat als een strategische zet binnen een spel waarin een ieder uit is op

het versterken van zijn of haar positie. 'Praten is strijden', verklaart hij

botweg.'" De vraag moet wel opkomen hoever de overeenkomst met een

christelijke werkelijkheidsbeschouwing eigenlijk strekt: want wat kan

een christelijke visie aanvangen met dissensus zonder verzoening?

Het antwoord moet mijns inziens zowel ontkennend als bevestigend

luiden.

(i) Ontkennend, in zoverre een christen het zicht zal open houden op

verzoening. Tegenstellingen mogen niet verzelfstandigd worden; het

spreken van een 'antithese', zoals voeger gangbaar was, kon aanleiding

geven tot fixatie van tegenstellingen. Hoe kunnen we uit het evangelie

leven zonder te vertrouwen dat de waarheid zal overwinnen? Zal niet ook

,1^S

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen