Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 171

OM HET BEHOUD VAN MODERNITEIT 159

willen we bezien hoe de VU zich gehouden heeft in het omvattende

proces van modernisering en rationalisering dat onze samenleving in de

loop van deze eeuw heeft ondergaan. Daarna volgt een korte karakteris-

tiek van de huidige samenleving in termen van de spanning tussen

moderniteit en post-moderniteit. Daarmee is dan tevens de context

bepaald vanwaaruit we willen trachten een antwoord te zoeken op de

vraag naar de plaats en betekenis van de Vrije Universiteit in deze tijd.

Vroeg de tijd om een Vrije Universiteit?

"Door de Nederlandse geschiedenis loopt een draad die nooit is gebro-

ken: de christelijke". Aan het begin van onze nationale bewustwording

stond een strijdbaar Christendom. De opstand tegen Spanje die de

Republiek der Verenigde Nederlanden deed ontstaan, viel samen met de

opstand van reformatorisch Nederland tegen Rome. De mythe van "de

protestantse natie" was geboren; het calvinisme ging kenmerk heten van

ons volkskarakter, aldus Van Doorn (1989, 112 e.v.).

Deze bekende karakteristiek verdient wel te worden gekwalificeerd.

Nederland was vanaf zijn grondlegging een godsdienstig verdeelde

natie. Er waren enerzijds de protestanten, die voornamelijk in Holland

woonden waar de politieke en economische macht was geconcentreerd

en anderzijds de katholieken in het Zuiden, letterlijk en figuurlijk ver

weg van het machtscentrum. Deze stand van zaken tussen de twee

voornaamste godsdienstige groeperingen in ons land duurde voort, ook

toen de katholieken de protestanten in aantal reeds waren gepasseerd:

"katholieke meerderheid en protestantse dominant". Het laat zich ver-

staan dat de katholieken zich daarom wel konden vinden in de gods-

dienstige neutralisering van de staat door de liberaal Thorbecke. Het

betekende enerzijds dat de hervormde kerk uit het politieke machts-

centrum werd gedrongen terwijl anderzijds de Nederlandse katholieken

meer ruimte werd geboden om h u n geloofsovertuiging publiek te

beleven. Dat de protestanten daar mentaal nog niet aan toe waren, bleek

wel uit het furieuze verzet van de Aprilbeweging van 1853 tegen het

herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, aldus Van Doorn.

Behoud van de calvinistische identiteit van de Nederlandse natie

speelde ook een voorname rol in de overwegingen tot stichting van de

Vrije Universiteit. De door Thorbecke beoogde godsdienstige neutrali-

sering van de staat was namelijk niet zo neutraal, althans zo werd ze door

het gereformeerde volksdeel niet ervaren. De wet op het hoger onderwijs

van 1876, waarin de theologische faculteiten aan de openbare rijks-

universiteiten werden ingericht als faculteiten van godsdienstweten-

schappen, vormde de directe aanleiding tot oprichting van de VU. In een

circulaire van 1878 van de Vereniging voor Hooger Onderwijs op

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen