Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 78

66 S. GRIFFIOEN

maatschappelijke omstandigheden het vooruitgangsverlangen frustreer-

den. Maar dit terzijde.

Het zou een misvatting zijn te menen dat het verlangen naar vooruit-

gang zich per se tegen de kerken keerde. Thompson die zoeven al aan

het woord kwam, wijst er op dat de christelijke kerken voor de ontwikke-

ling van vele arbeiders meer betekenden dan alle linkse stromingen bij

elkaar genomen. Een opvallende uitspraak uit de mond van een marxis-

tisch historicus! Het geldt vooral, meent hij, van de evangelische en

reformatorische kerkgenootschappen. Die boden de arbeiders een omge-

ving waarin ze au sérieux werden genomen. Hoe troosteloos hun levens-

omstandigheden ook waren, binnen deze gemeenten telden ze mee.

Het tijdperk van de wereldbeschouwingen

De vooruitgangsidee bespreken we hier als voorbeeld van een groot

verhaal. Maar in wat tot nu toe de revue passeerde, kwam het 'narratieve'

nog niet erg tot uitdrukking.'' Dat komt omdat slechts aanduidenderwijs

over de oriënterende werking, ofwel de kompas-functie, werd gesproken.

Om dichter in de buurt van de 'verhalen' uit te komen, is het zaak te

letten op de typische uitdrukkingsvorm van deze en overeenkomstige

ideeën: de wereldbeschouwingen. Een wereldbeschouwing geeft ant-

woord op vragen naar het hoe en waarom van de dingen. In zo'n visie

liggen allerlei redenen besloten voor het innemen van bepaalde stand-

punten. Daarmee zijn we iets narratiefs op het spoor: 'redenen', of 'argu-

menten', behoren tot een bepaald orde, nl. die van het betoog, of zoals het

tegenwoordig heet: het vertoog. Een vooruitgangsidee is niet een bord dat

de juiste richting met een eenvoudige pijl aanwijst, of een klok waarop

zich in één oogopslag de tijd laat aflezen. Een wereldbeschouwing is

eerder een betoog waarin de dingen in een bepaalde volgorde aan de

beurt komen.

Wereldbeschouwingen hebben nog een belangrijk kenmerk. Gaan

we de kenmerken na, dan blijkt al snel de betekenis van stellingname,

positie-keuze. Een wereldbeschouwing vertegenwoordigt een bewuste

positie-keuze. Hiermee is tegelijk het besef gegeven van andere moge-

lijke posities. In zoverre ligt al in het begrip wereldbeschouwing een ver-

wijzing naar pluraliteit. Welnu, deze menigvuldigheid zal in dit opstel

worden opgevat als de 'pluraliteit van richtingen' waarop de inleiding al

zinspeelde. Op haar beurt is de notie van een richtingen-pluraliteit nodig

om de geschiedenis van de Vrije Universiteit te verstaan. Het zou nooit

tot oprichting van deze universiteit zijn gekomen zonder een diep besef

van de noodzaak positie te kiezen in de strijd der geesten.

/

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen