Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 24

12 R. FERNHOUT

functie in verenigende zin. Vooronderstelling hierbij is Kuypers vol-

strekte afwijzing van het destijds gangbare ideaal van een neutrale

wetenschap die een objectief waarneembare stand van zaken onderzoekt.

Wie wetenschap bedrijft, aldus Kuyper, neemt altijd zichzelf mee, met

zijn eigen overtuiging of geloof en de daarin besloten beschouwing van

het voorwerp van onderzoek. De levens- en wereldbeschouwing van de

onderzoeker is bepalend voor de conclusies die hij aan zijn onderzoek

verbindt. Daarom is aan een universiteit volgens Kuyper geestelijke

eenheid onder de onderzoekers vereist, wil niet alle samenhang tussen

de resultaten van het onderzoek teloor gaan. Wat zou er van het paleis op

de Dam zijn terechtgekomen als er drie architecten, elk volgens een

eigen bestek aan hadden moeten werken? Een dergelijk gebrek aan

samenhang is des te minder te aanvaarden, omdat een universiteit "een

peperdure zaak" is. Wanneer zo'n universiteit dan ook nog in stand moet

worden gehouden door vrijwillige bijdragen (zoals bij de Vrije Univer-

siteit destijds het geval was), kan men toch moeilijk verwachten dat er

gulle gevers te vinden zijn "voor het wetenschappelijk onderzoek van

twee mannen waarvan de één stelselmatig eiken steen loswrikt, dien de

ander met veel inspanning pas had gemetseld" (1899, 30-33).

De door Kuyper verlangde samenhang en eenheid is volgens hem

niet alleen van belang voor het onderzoek, maar ook voor het onderwijs.

De studenten dienen weliswaar kennis te nemen van allerlei relevante

beschouwingen op het terrein van de wetenschap, maar ze moeten

tevens leren die vanuit één gezichtspunt kritisch te beoordelen. Dit is

alleen maar mogelijk als hen door hun docenten ook zulk een eenheid

van gezichtspunt wordt bijgebracht (1899, 32-33). In twee redes voor de

studenten bij de opening van het academisch seizoen heeft Kuyper deze

zaak nog nader uitgewerkt. Het is, aldus Kuyper, in flagrante strijd met

"de primordiale eischen van elke vormende opleiding", dat "op het

college van Dinsdag leugen heet wat op het college van Maandag als

waarheid werd aanbevolen" (1900, 28). Dit klemt des te meer daar

Kuyper de universiteit niet, naar de latere opvatting van de term, wenst te

zien als een universitas scientiarum, maar als "de universitas docentium et

discentium, leeraren en leerlingen voor één heilig doel als bond- en

standgenooten in éénzelfde corporatie vereenigd" (1889, 10).

Een logisch gevolg van de van onderzoekers en docenten verlangde

eenheid van overtuiging is dat zij, hoe pijnlijk dit ook mag zijn, de uni-

versiteit dienen te verlaten, wanneer zij tot andere inzichten zouden ko-

men. De wijze waarop de universiteit zich gebonden heeft aan 'het woord

van God' heeft ook op het persoonlijke vlak "bindendezin" (1899, 39).

Het valt niet te ontkennen dat Kuypers betoog het beeld oproept van een

hecht gestructureerd universitair bedrijf met een duidelijke eigen

identiteit in onderscheidende en verenigende zin. Deze identiteit is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen