Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 57

DE v u : GEVANGENE VAN EEN POSITIVISTISCH WETENSCHAPSIDEAAL 45

wetenschappelijkheid en redelijkheid aan hun discipline verlenen. Pas

Thomas van Aquino heeft hier een probleem onderkend. Hij heeft

nadrukkelijk vastgesteld dat het zicht dat de bijbelse openbaring verleent,

relevant is voor de menselijke wetenschapsbeoefening. Maar hij heeft

dat uitgewerkt door een structurele scheiding te aanvaarden tussen een

gebied van bovennatuurlijke waarheden, die systematisch geordend

worden in de theologie, die haar basis heeft in Gods openbaring, en het

gebied van de natuurlijke werkelijkheid, waarover de filosofie op basis

van de natuurlijke rede heldere en eenduidige uitspraken zou kunnen

doen.

Wie echter bij Russell leest dat filosofie zich richt op zaken waarover

geen vaststaande kennis mogelijk is gebleken, zal zich wellicht ook de

vraag stellen, wat het voor zin heeft zich, al dan niet met behulp van de

menselijke rede, bezig te houden met onderwerpen waarover eenduidi-

ge kennis in heldere formuleringen onmogelijk is. Russell geeft daarop

ten antwoord, dat het de vragen zijn die 'speculatieve geesten' het meest

belang inboezemen. Vroeger waren dat de vragen waarop theologen

antwoorden verschaften. Maar nu die antwoorden niet erg overtuigend

meer lijken, zijn zij voorwerp van overweging en speculatie geworden

van de filosofie. Russell noemt als voorbeelden van dergelijke vragen: is

de werkelijkheid onderscheiden in geest en materie? Heeft het heelal

eenheid en zin? Bestaan er natuurwetten? Wat is de plaats van de mens

in de kosmos? Is een bepaalde manier van leven 'goed' te noemen, en

hoe bereikt een mens dat? Wat is 'wijsheid'?

De auteur stelt vast dat door de eeuwen heen mensen zich in die soort

van vragen hebben verdiept en dat hun antwoorden grote culturele

invloed hebben gehad. Als zodanig zit er een historisch belang in

kennisneming daarvan. Maar hij onderkent ook een pedagogisch, thera-

peutisch nut. Wie zich uitsluitend bezig houdt met (exacte) wetenschap,

heeft weliswaar vaste en zekere kennis, maar wat wij kunnen weten is

beperkt. Daarom loopt zo iemand het risico dat hij ongevoelig wordt voor

veel zaken van groot belang. De filosofie zorgt dat een mens die belang-

rijke vragen niet uit het oog verliest, èn dat een mens geen geloof hecht

aan goedkope antwoorden: 'De voornaamste betekenis die de filosofie

nog kan hebben voor degenen die haar bestuderen is, dat zij de mens

leert om te leven zonder zekerheid en toch zonder verlamd te worden

door besluiteloosheid'. (1974, 14)^ Ook daarin is de positie van Russell een

uitloper van de Verlichting. De zinspreuk van de Verlichting luidde:

'Heb het lef om te vertrouwen op je eigen verstand: Durf te weten'.

Terwijl de Verlichting haar programma nog ontwikkelde in de optimis-

tische verwachting dat zij in een proces van gestage vooruitgang zou

uitkomen bij positieve kennis zelfs over zaken die de menselijke

zintuiglijke ervaring te boven gaan, is Russell van mening, dat indien de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen