Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 40

28 A.TH. VAN DEURSEN

bewust denkbeginsel is uitgesproken. Van God en niet van den mensch

ging de actie uit, die aan een deel der Christenheid den hoogeren

levensvorm schonk, die in het Calvinisme belichaamd is. De gedachten die

bij deze actie Calvijn en zijn geestverwanten dreef, gaat boven hun

persoonlijk denken uit. Zij zijn geleid door motieven, die lang niet altijd tot

hun persoonlijk bewustzijn, in al haar klaarheid, waren doorgedrongen. En

allerminst stelde helder inzicht in den organischen gedachtensamenhang

van deze motieven hen tot het formuleeren van hun denkbeginselen in staat

(187).

Rullmann geeft noch op dit citaat noch op het gehele document eigen

commentaar. Het blijft aan de lezer, zijn voordeel te doen met deze

buitengewoon verhelderende passage. Ze doet ten eerste blijken dat het

zogenaamde calvinisme eerder een goddelijke gave dan een prestatie

van menselijk denkvermogen genoemd moet worden. Calvinisme stijgt

boven zijn geestelijke vader uit. Calvijn is een profeet geweest die groter

wijsheid verkondigd heeft dan hij zelf bevroedde. Kuyper vermijdt de

term inspiratie, maar suggereert die wel. Daarom verdient calvinisme

veel meer respect dan men anderszins aan het woord van medemensen

zou mogen toedragen.

Maar ten tweede volgt daaruit tevens, dat calvinisme in hoge mate

vatbaar is voor historische ontwikkeling, en zelfs met de tijd moet

veranderen om werkelijk calvinisme te blijven. De oude calvinisten

waren zich van de consequenties van hun eigen woorden immers niet

volledig bewust. Dan was het volgende generaties gegeven 'de orga-

nische gedachtensamenhang' nader te preciseren. De vraag of dat alles

bij Calvijn te lezen stond verloor haar betekenis, want calvinisme was

meer dan Calvijn. Was Kuyper bij machte te zien wat nog niet tot het

persoonlijk bewustzijn van Calvijn was doorgedrongen, dan had hij het

volste recht zichzelf calvinist te noemen, en was hij zelfs een beter

calvinist dan Calvijn met zijn beperkter middelen ooit geweest was.

Wel moest die verdere ontwikkeling zich langs de van ouds uitgezette

lijnen bewegen. Daarom leggen de stellingen van 1895 veel nadruk op

de historische bestudering van het calvinisme in al zijn uitingsvormen.

Achter al deze verschijnselen schuilen samenhangende gedachten. Dat

zijn dan de gereformeerde beginselen. Wie ze dus wil opsporen, dient

onderzoek te doen naar de geschiedenis, vooral het gehele corpus van

geproduceerde teksten, maar ook gewoonten, toestanden, en de hele

gesteldheid van het menselijk leven in kringen waar het calvinisme

ingang had gevonden. Langs die weg kan men komen tot een breder

verstaan van de beginselen, ook voor vragen die de zestiende-eeuwers

zich nog niet stelden.

Het is niet Rullmann die deze conclusies trekt. Het vraagstuk van de

beginselen keert echter zo prominent in de volgende gedenkboeken

terug, dat een korte weergave van Kuypers gedachtengang terwille van

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen