Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 86

74 S. GRIFFIOEN

mogelijk voor te stellen om de aansprakelijkheid voor wat er gebeurt en

niet gebeurt onuitwijkbaar te maken.

Op dit punt voltrekt zich echter een omslag. Het postmoderne denken

kan de eigen gestrengheid niet volhouden. Het verwoordt een moreel

motief, maar vergeet dat een moreel oordeel noodzakelijkerwijs iets

verbindt met iets anders. Niets kan op zichzelf beoordeeld worden. Wil ik

een uitspraak doen of een bepaalde daad goed is, dan dien ik die daad te

plaatsen tegen een bredere achtergrond. Een voorbeeld. "Is het gerecht-

vaardigd zoveel tijd te besteden aan het lezen van dit boek?", vraagt

mogelijk iemand zich af. Hoe het antwoord uitvalt, hangt af van de

bredere samenhang. "Ik lees dit boek omdat ik me bij de VU betrokken

voel'; 'ik ben bij de VU betrokken omdat ...". Komen eenmaal de dingen

op zichzelf te staan, dan valt er niets meer te rechtvaardigen en krijgt de

onverschilligheid vrij spel. Zo kan, paradoxaal genoeg, een hyper-

ethische houding zomaar omslaan in een nonchalante stemming: 'het

hoeft niet meer zo nodig...' Dat het bredere publiek 'postmodern' vooral

met 'anything goes' associeert, en bepaald niet met een strenge ethiek,

berust niet alleen op een misverstand, maar, zo valt te vrezen, laat ook

zien dat men er iets van begrepen heeft.

De omslag heeft verregaande gevolgen. Vergeten we niet dat levens-

en wereldbeschouwingen hun populariteit voor een deel ontleenden aan

een persoonlijkheidsideaal. Je was iemand als je er een Weltanschau-

ung op na hield, want de norm was dat het eigen leven consistentie

moest vertonen. Lukte dat dan was je een persoonlijkheid. Lukte het niet

dan bleef je onder de maat. Intussen blijkt het zelfbeeld {excusez Ie mot)

veranderd. In recente cultuurfilosofische beschouwingen vind je van het

oude ideaal niet veel terug. We noemen één voorbeeld. Gerard de Vries,

wijsgeer aan de Maastrichtse universiteit, verwerpt uit naam van de

diversiteit de idee van een levensbeschouwing als zodanig. Vermoede-

lijk was de titel van een recente cursus van de Open Universiteit: Cultuur-

filosofie vanuit levensbeschouwelijke perspectieven^"^ al voldoende om hem op

de kast te jagen. Zijn commentaar bij de aanbieding van de cursus begon

als volgt:

We kleden ons al naar gelang de situatie; we eten bij voorkeur d la carte, we

stemmen ons gedrag af op degene die voor ons staat: een kind, de geliefde,

een collega, een onbekende. Mensen zijn we en dus zijn we in staat tot

variëteit. Waarom zouden we er dan één levensbeschouwing op nahouden,

één soort rechtvaardiging van ons handelen een geprivilegeerde positie

toewijzen, één verhaal vertellen over wat ons beweegt en wat wij

nastreven?'**

De Vries signaleert een pluraliteit van vocabulaires: aan een ziekbed

gebruik je een ander taaieigen dan in een bijeenkomst van de research-

groep, enzovoort. We stellen ons commentaar uit tot de slotparagraaf en

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen