Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 81

CULTUUROMSLAG AAN DE VU 69

De VU als venster op de wereld

De oprichting van de Vrije Universiteit was een daad van de verbeel-

ding. Alleen reeds het uitgangspunt dat een geloofskeuze gevolgen heeft

voor heel de wetenschap vergt een enorme verbeeldingskracht. Wat ook

de directe aanleiding geweest mag zijn—dat komt elders in deze bundel

aan de orde—^van meet afwas er een hoge pretentie: een eigen universi-

teit sticht je pas als je ervan overtuigd bent dat het conflict tussen de

levensovertuigingen gevolgen heeft voor de wetenschap. Met opzet

schrijf ik 'wetenschap' en niet 'wetenschapsèeoe/èniwg'. Het valt gemakke-

lijk in te zien dat wetenschappelijke arbeid altijd in een bepaalde samen-

hang staat met de persoonlijke levensovertuiging. Maar de pretenties

achter de oprichting van de Vrije Universiteit gaan verder, want reiken

tot het hart van de wetenschap zelf. Het 'vrije' van de VU heeft zoals

bekend verschillende betekenissen: een universiteit vrij van overheids-

bemoeiing, vrij (op de theologische faculteit na) van kerkelijke bin-

dingen, enz. 'Vrij' betekent ook—en hierop komt het nu aan—bevrijding

van de wetenschappen. De achterliggende gedachte is dat er naast alle

uitwendige dwang die vrije beoefening van wetenschap frustreert, er ook

nog zo iets is als een richting die een rijke wetenschappelijke ontwik-

keling frustreert. In deze zin is het de wetenschap zelf die om een

koerswijziging in goede richting vraagt. Ofwel, simpel gezegd: achter de

VU ligt de overtuiging dat het dienen van Christus en zijn rijk goed is

voor de wetenschap.

We hebben nu iets gezegd over de verbeeldingskracht van mensen

die tot de overtuiging kwamen dat de oprichting van een eigen universi-

teit een daad was van eenvoudige geloofsgehoorzaamheid. Zij handel-

den in het besef dat er tot in het hart van de wetenschappen een conflict

woedt dat om stellingname vraagt. Het is boeiend de geesten te zien

rijpen. De jonge Kuyper was onmiddellijk na zijn bekering tot de ortho-

doxie nog niet zo ver. Het vergde enige tijd voordat hij zijn bezwaren

tegen de liberale tijdgeest in termen van een richtingen-strijd kon

formuleren. De doorbraak kwam, zoals Roger Henderson heeft laten

zien, toen hij zich genoodzaakt zag zijn houding te bepalen ten opzichte

van zijn Leidse leermeesters. Was hij als student danig geïmponeerd

geweest door het wetenschappelijk ethos van Scholten c.s., en was hij

meer in het algemeen een bewonderaar van alles wat Leids was, rond

1865 rijpte het inzicht dat hun vrijzinnige theologie op bijzondere,

wereldbeschouwelijke vooronderstellingen stoelde en ten onrechte aan-

spraak maakte op algemeengeldigheid. Zodra dat inzicht daagde, zegt

Henderson niet ongeestig, werd Kuyper een kuyperiaan (Henderson

1992,33-35).

Uit het voorafgaande viel al af te leiden dat het wereldbeschouwelijke

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen