Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 177

OM HET BEHOUD VAN MODERNITEIT 165

volgens instrumenteel-rationele maatstaven als specialisatie, schaal-

vergroting, efficiency, rendement etc, ondersteund door een organisatie-

en managementsociologie van Amerikaanse komaf. Van verstrekkende

betekenis is dan dat vervolgens diezelfde instrumentele maatstaven:

efficiency, schaalvergroting etc. ook door de overheid worden gehan-

teerd als criteria van subsidietoekenning aan maatschappelijke, culturele

en onderwijs-instellingen, ook die op christelijke grondslag. Wisten

deze instellingen aan die criteria te voldoen dan mochten zij rekenen op

een genereuze subsidie van de Nederlandse verzorgingsstaat die hen

verder de vrijheid liet de eigen identiteit zelf in te vullen. Het ontlokte

Van Doorn zijn befaamde cynische uitspraak: "Baas in eigen huis, en

het huis ten laste van de gemeenschap".

De toenemende afhankelijkheid van de overheid die het accepteren

van haar aanlokkelijke subsidies met zich mee bracht, had grote en vaak

niet onderkende consequenties. De christelijke of verzuilde organisaties

maakten zich daarmee namelijk kwetsbaar voor die andere, kritisch-

emancipatoire vorm van rationaliteit die in de jaren zeventig de Neder-

landse samenleving doortrekt, aangejaagd door een kritische sociologie

van Duitse origine. Waren in de jaren zestig als gevolg van het proces

van instrumentele rationalisering de gezagsdragers binnen de verzuilde

instellingen, die in feite de identiteit van die organisaties dienden te

bewaken, al naar de marge gedrongen door de intocht in h u n organi-

satie van allerlei 'organisatie- en managementdeskundigen'. Nu worden

zij door maatschappij-kritische groeperingen binnen en buiten h u n

organisaties rechtstreeks op de identiteit en bestaansgrond van hun

organisaties aangesproken en bekritiseerd. Deze gezagsdragers worden

daarbij tevens belaagd door overheid en politiek die de subsidie-aflianke-

lijkheid van deze instellingen nu aangrijpen om hen allerlei regels

gericht op emancipatie en inspraak op te dringen. Samenvattend kan

worden geconstateerd dat de opeenvolgende processen van instrumen-

tele en emancipatoire rationalisering, die de Nederlandse samenleving

in deze na-oorlogse decennia doortrekken, een grondige 'modernisering

van de verzuiling' teweeg brengen.

De geschiedenis van de VU laat zich in grote trekken tegen de achter-

grond van de gang van sociale rechtsstaat naar verzorgingsstaat, van 'ver-

zuiling van de modernisering' naar 'modernisering van de verzuiling',

verstaan. Tot aan de vijftiger jaren nam de VU nog in hoge mate een

onafhankelijke positie jegens de overheid in en stond het wetenschappe-

lijke onderzoek en onderwijs nog sterk onder het beslag der gerefor-

meerde beginselen. Onduidelijkheid over de nadere betekenis van deze

beginselen werd gecompenseerd door stabiele gezagsverhoudingen,

zowel binnen de VU als in relatie tot haar achterban. Vanaf de jaren

zestig vindt dan de, subsidieafhankelijke, explosieve modernisering van

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen