Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 137

WETENSCHAP EN UNIVERSITEIT IN EEN CULTUURLOZE TIJD 125

lingen. Als zulk verzet de steun van de publieke opinie weet te verwerven

dan kunnen aanvankelijk nauwelijks serieus genomen acties soms wel

degelijk grote veranderingen tot gevolg kan hebben. Men kan bewon-

dering hebben voor de creativiteit en volhoudendheid waarmee groepen

soms weten te opereren. Toch moet men erop bedacht zijn dat zulke

acties ook iets riskants hebben. Dat riskante heeft er mee te maken dat

verzet tegen het imperialisme van de techniek nog niet hetzelfde is als een

keuze voor een richtinggevend normatief perspectief. Soms is er dan ook

sprake van een Pyrrusoverwinning. In feite blijft men gevangen binnen

hetzelfde kader. Een voorbeeld is de zoeven al genoemde pluralisering

van de moraal en de invoering van het beginsel van autonomie in de

medische zorg waarvoor in de achter in ons liggende decennia allerlei

('pro-choice') groepen gericht actie hebben gevoerd. Elders heb ik uiteen-

gezet dat het autonomie-beginsel de heersende trend van vertechnisering

in samenleving en geneeskunde niet heeft doorbroken maar eerder

heeft bevestigd en versterkt (zie Strijbos 1990). Opnieuw vinden we hier

wat ons ook al bezighield bij de bespreking van Casimirs wetenschap-

techniekspiraal, namelijk dat er innerlijke samenhang bestaat tussen de

enorme dynamiek van de moderne wereld en de stuurloosheid ervan.

Wetenschap en technologie zelf bieden ons niet het kader waarbinnen

deze machten hun zin kunnen ontvangen. Stuurloosheid is de prijs die

we moeten betalen voor een cultuur waarin wetenschap en techniek

fungeren als ideologische machten en zinbepalend kader.

(3) Hoe cruciaal de twee eerste punten ook zijn, er is beslist niet alles

mee verklaard van de nijpende ethische problematiek van onze tijd. Be-

halve moreel pluralisme en een wetenschappelijke wereldbeschouwing

die de geestelijke achtergrond vormen van die problematiek, is er ook

een structurele kant. Zeer terecht heeft bijvoorbeeld Jonas ons erbij

bepaald dat de uitbreiding van onze technische macht heeft geleid tot een

fundamentele verandering in de dimensies van menselijk handelen.

De steeds sterkere verwevenheid van handelingen, en ook van mensen

en dingen in het handelen—men denke bijvoorbeeld aan de toepassing

van computersystemen in het vliegverkeer (Waldrup 1989)—, confron-

teert ons er bijvoorbeeld mee dat de gevolgen van handelingen niet altijd

meer aan onafhankelijke actoren zijn toe te schrijven. Moderne tech-

niek is constitutief voor collectieve handelingspraktijken en er wordt

terecht wel gesproken van een collectief daderschap (Jonas 1979, 32). En

met het oog op de afhankelijkheid van menselijk handelen in veel

situaties van computers wordt er ook discussie gevoerd over de vraag in

hoeverre menselijke actoren hun verantwoordelijkheid kunnen delen

met of zelfs overdragen aan computers (bijvoorbeeld Bechtel 1985).

Een sprekend voorbeeld van een collectieve handelingspraktijk waar

niemand in de technische samenleving zich aan kan onttrekken, is de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen