Vinden en zoeken: het bijzondere van de Vrije Universiteit - pagina 63

DE v u ; GEVANGENE VAN EEN POSITIVISTISCH WETENSCHAPSIDEAAL 51

De beroving van de Christenen

De ontmoeting van het Joodse openbaringsgeloof en het christelijke

openbaringsgeloof met de Griekse rationaliteitstraditie heeft nooit het

karakter van een echte 'ontmoeting' en een 'dialoog' gehad, maar heeft

zich altijd als een 'een-richtings-verkeer' voltrokken. Van overname van

Joodse en christelijke geloofsovertuigingen door pagane filosofen is

nergens ontwijfelbaar sprake (vgl. Bos 1996, 9 e.v.). Ontlening in de

tegenovergestelde richting is diepgaand en ingrijpend geweest. Zozeer

dat A. von Harnack naast de 'acute hellenisering van het christendom'

waarmee hij de gnostiek typeerde, een 'langzame hellenisering van het

christendom' in de orthodox christelijke theologie signaleerde.

Daarbij is van groot belang op te merken dat de Vaders van de vroeg-

christelijke kerk zoveel heil zagen in de Griekse filosofie en met name

in het platonisme, omdat die filosofie nooit atheïstisch en anti-religieus

geweest was, maar uitsluitend anti-mythisch. Heel de traditie van de

laat-Griekse filosofie is ook uitdrukking van het besef dat de werkelijk

belangrijke kennis altijd de kennis is 'from a God's eye point of view , het

omvattende zicht dat leidt tot kennis van de Oorsprong. Heel anders dan

de moderne filosofie a la Bertrand Russell was de antieke filosofie

overwegend een 'filosofie van het Transcendente', die trachtte de mens

uit zijn positivistische 'Grot-ervaring' te verheffen tot een zicht op oor-

sprong en doel en zin van het menselijk bestaan, vanuit de vooronder-

stelling dat een herinnering daarvan in ieder mens te wekken is.

Daardoor konden Joodse en christelijke auteurs er toe komen, te menen

dat een bondgenootschap met de pagaan-filosofische traditie een twee-

voudig snoer zou opleveren dat niet spoedig verbroken zou worden.

Voor Joodse auteurs als Aristobulus (2e eeuw voor Christus) en Philo

van Alexandrië (20 voor Chr. tot 40 na Christus) en voor de christelijke

auteurs na hen heeft de waarheidsclaim van de Griekse filosofie daarom

niet fundamenteel ter discussie gestaan. Vandaar dat zij, als gelovige

j o d e n en gelovige christenen, tot de conclusie kwamen dat hun alge-

meen, ongetwijfeld openbaringsgeloof niet in strijd maar geheel in

overeenstemming moest zijn met de waarheid van de filosofie.

Van 'hellenisering' van het joodse geloof en het christelijke evangelie

is metterdaad sprake, inzoverre de geopenbaarde waarheid van de Hei-

lige Schrift voorgesteld gaat worden als wijsheidsleer en ontologie in de

verpakking van een niet-wijsgerige presentatie. Met behulp van de uitleg-

methode van de allegorese pretendeerde men de 'verborgen filosofie' uit

de geopenbaarde leer te openbaren. En de schade van de onthistorisering

en de ont-anthropomorfisering van de bijbelse verkondiging heeft men

als winst voorgesteld. De theologen gingen voorop in hun aanpassing

van de goddelijke openbaring aan een traditie van filosofische pseudo-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen