Een handvol filosofen - pagina 127

Ill Filosofische twisten in oorlogstijd

(1940-1945)

I Op de grens van twee werelden

Op I september 1939 vielen de Duitse legers Polen binnen - het begin van de tweede

wereldoorlog. De Duitse bezetting van Denemarken en Noorwegen volgde in april

1940. Een maand later werd Nederland bezet. Het fanatisme van Hitler kende geen

grenzen, zijn droom van een oppermachtig Duitsland werd een waandenkbeeld en

zijn bestrijding van de joden ter bescherming van het Germaanse ras zou uitlopen

op genocide.

Vanwege de oorlogssituatie besloten de directeuren van de Vrije Universiteit om

de jaarvergadering van de Vereniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerden

Grondslag in 1940 niet in Middelburg te houden, zoals aanvankelijk de bedoeling

was. In april hadden Duitse bombardementen veel gebouwen in deze stad verwoest

of zwaar beschadigd; verscheidene straten in het centrum waren nog niet goed be-

gaanbaar. De jaarvergadering zou in juli 1940 in Utrecht plaatsvinden - dezelfde

maand waarin Colijn de tweede druk publiceerde van Saevis tranquillus in undis,

een toelichting op het beginselprogram van de Antirevolutionaire Partij.' Oud-pre-

mier en partijleider Colijn, die ook president-directeur van de Vrije Universiteit

was, had aan die tweede druk een bijlage toegevoegd, getiteld Op de grens van twee

werelden. Deze bijlage was ook als een zelfstandige brochure verschenen, die voor

veel ophef zorgde.

Colijn schreef in het eerste hoofdstuk van deze bijlage dat de schuld van de oor-

log te wijten was aan de geallieerden, die aan het eind van de eerste wereldoorlog bij

de vredesbesprekingen in Versailles in 1919 Duitsland hadden gedwongen tot het

aanvaarden van vernederende strafmaatregelen. Vooral de veel te hoge herstelbeta-

lingen waren voor de Duitse economie desastreus geweest. In het tweede hoofdstuk

bekritiseerde Colijn het functioneren van de westerse democratie. Ook de Neder-

landse regering werd volgens hem in het voeren van een krachtig beleid belemmerd

door fracties en wisselende coalities, die meer naar de grillen van de burgers luister-

den dan het oog gericht hielden op nationale belangen. Men wilde het land regeren

door middel van een democratie die deze taak niet aankon. Volgens Colijn was een

versterking van het overheidsgezag nodig. In het derde en laatste hoofdstuk stelde

hij dat een nederlaag van Duitsland niet meer tot de mogelijkheden behoorde en dat

'op het vasteland van Europa de Duitsche invloed voortaan overheersend zal zijn'.^

Het was zijn overtuiging dat de Nederlanders op de grens van die twee werelden

1 Colijn, Saevis tranquillus in undis: ('kalm temidden van grimmige golven', p. vi).

2 Colijn, Op de grens van twee werelden^ pp. 607, 609.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen