Een handvol filosofen - pagina 139

ƒ Terugblik 135

omdat dit een grove leugen zou zijn. Ik wil liefst helemaal niet praten'. Bovendien

was hij van mening dat zijn afzetting door de synode toch al beklonken was.'''

O p 3 augustus 1944 besloot de synode om Schilder af te zetten. Een groep aanhan-

gers van Schilder kondigde aan dat een week later, op 11 augustus, een landelijke

vergadering zou w o r d e n gehouden, waarin zij haar standpunt ten opzichte van de

afzetting van Schilder zou bekend maken. Zij die nog op revisie van het synodebe-

sluit aanstuurden, werden voor deze vergadering niet uitgenodigd. Vollenhoven,

D o o y e w e e r d en anderen die een verzoek tot revisie bij een volgende synode wilden

indienen, ontvingen dan o o k geen uitnodiging. Zij vreesden een landelijke scheuring

van de Gereformeerde Kerken, die zij hadden willen voorkomen. Zij hadden Schil-

der gemaand o m zich in zijn houding jegens de synode te matigen en om bereidheid

te tonen tot samenspreking met de synode. H e t was allemaal op niets uitgelopen.

O p 11 augustus las Schilder tijdens de landelijke vergadering in de Lutherse kerk

in D e n Haag de 'Acte van vrijmaking en wederkeer' voor. D e kerkscheuring was

een feit, een kleine tien procent van de leden van de Gereformeerde Kerken koos

voor Schilder, de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) zouden ontstaan.

Evenals D o o y e w e e r d had Vollenhoven de overtuiging dat zij niet k o n d e n mee-

gaan met de afsplitsing van Schilder, die daarover bitter teleurgesteld was. H u n

vriendschap raakte enkele jaren bekoeld, maar werd niet verbroken. In 1950 schreef

Schilder in een brief aan Vollenhoven dat hij in een kerk was gebleven die hèm had

geschorst en afgezet en dat hij hèm had losgelaten. In dezelfde brief schreef Schilder

een zin die blijk gaf van ware vriendschap: 'Ik geloof niet, dat jij gemeen kunt zijn'.

In zijn a n t w o o r d verzweeg Vollenhoven zijn kritiek op Schilder niet, maar eindigde

met de uitnodiging dat ' m ' n woning altijd voor je openstaat'."

In de loop van 1944 en na de bevrijding bleek dat de vrijmaking aan de Vrije U n i -

versiteit voorbijging. D e hoogleraren van de theologische faculteit hadden als advi-

seurs van de synode een actieve rol gespeeld inzake de schorsing en afzetting van

Schilder, maar de besturende colleges van de universiteit hadden zich er buiten ge-

houden. Bovendien koos geen enkele hoogleraar van de Vrije Universiteit voor de

vrijmaking.'*^

5 Terugblik

Tijdens de oorlogsjaren hadden Vollenhoven en D o o y e w e e r d kans gezien o m h u n

onderzoek voort te zetten. D e resultaten zouden na de oorlog w o r d e n gepubliceerd.

Zolang de Vrije Universiteit geopend was, ging o o k h u n onderwijs gewoon door.

N a d a t de universiteit in april 1943 was gesloten, gaven zij thuis clandestien colleges

voor kleine groepen studenten en bleven zij tentamens afnemen. Beiden boden hulp

aan onderduikers en beiden waren actief betrokken bij maatschappelijke en kerke-

lijke twisten.

34 Brief (18 juli 1944) van Schilder aan Vollenhoven, in De Vries, Eender en anders. In een brief van 22 juli 1944

drong Vollenhoven er bij Schilder op aan om in een telegram aan de synode zijn bereidheid tot een gesprek te

tonen. O o k aan deze oproep gaf Schilder geen gehoor.

35 Brieven van Vollenhoven en Schilder van 31 oktober en 14 november 1950, in De Vries, Eender en anders.

36 Zie Van Deursen, Een hoeksteen, pp. 195-196.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen