Een handvol filosofen - pagina 136

132 III Filosofische twisten in oorlogstijd (1^40-1^4^)

'dat elke kruiperige mentaliteit ons volk vergiftigt, zijn kracht ondermijnt' " Schilder

had velen bemoedigd, maar handlangers van de bezetter hadden zijn artikelen ook

gelezen In augustus 1940 was hij gearresteerd en m december van dat jaar weer vrij

gelaten De Reformatie was door de bezetter verboden en bij zijn vrijlating had hij

een publicatieverbod gekregen *' Met een gevoel van machteloosheid moest hij toe-

zien dat zijn kerkelijke tegenstanders m de pers vrij spel hadden

Vollenhoven deed aan die polemieken niet mee Hij zou in de reeks conflicten die

volgden op de achtergrond blijven Zijn vriend Schilder zou, ondanks het publi-

catieverbod en tegen zijn wil en toch o o k door zijn eigen toedoen, af en toe op de

voorgrond treden Uiteindelijk zou hij het tragische slachtoffer w o r d e n van een

strijd die hij niet had gewild en desondanks had bevorderd

E m d 1941 kwam de gereformeerde synode opnieuw bijeen in Sneek D e leerge-

schiUen kwamen weer ter tafel en de synode besloot die m het voorjaar van 1942 te

behandelen met Utrecht als vergaderplaats D e synode van Utrecht k w a m tot een

uitspraak een aantal traditioneel-theologische opvattingen werden bevestigd, nie-

mand werd veroordeeld of beschuldigd en er zou nog een toelichting op de uitspraak

volgen Enkele maanden later werd de Toelichting gepubliceerd en wat de meeste

critici van de synode hadden gevreesd werd bewaarheid bepaalde scholastiek theo-

logische opvattingen werden aan de synode-uitspraak toegevoegd ^*

Dat m de Toelichting de substantiahteit van de ziel en derhalve de dichotomie van

lichaam en ziel werd verdedigd, betekende dat de opvattingen van Kuyper en H e p p

werden bevestigd en de kritiek van Vollenhoven, Janse cum suis op die dichotomie

werd afgewezen ^' O o k werd in de Toelichting gesteld dat bij het dopen van kinde-

ren sprake was van een 'veronderstelde wedergeboorte', waarmee kort gezegd het

volgende werd bedoeld bij de d o o p van een kind w o r d t verondersteld dat het kind

15 wedergeboren (door de werking van de Heilige Geest vernieuwd o m G o d hef te

hebben en te dienen) tot m de loop van zijn leven het tegendeel eventueel zou blij

ken Tegenover deze veronderstelde wedergeboorte stelden Schilder en zijn sympa-

thisanten dat de d o o p een teken was van het verbond van G o d met een kind, en dat

een kmd bij het volwassen w o r d e n op grond van het geloof in G o d op dit verbond

k o n vertrouwen en vanuit dit verbond behoorde te leven

Al maakten met veel kerkleden zich druk o m de dichotomie van lichaam en ziel,

des te meer voelden zij zich betrokken bij de d o o p die in de kinderrijke Gerefor-

meerde Kerken regelmatig plaatsvond Z o u d e n zij bij de d o o p van een kind vertrou-

wen op een veronderstelde wedergeboorte of op de zekerheid van G o d s belofte'

O p deze vraag spitste de strijd in de kerken zich toe

D e tegenstanders van de synode uitspraak heten h u n kritiek horen, maar de sy-

node had geen oor voor kritiek Integendeel, m 1943 nam zij het besluit dat in de

kerken mets mocht w o r d e n verkondigd dat met in overeenstemming was met haar

leeruitspraken ^' V o o r Schilder was de maat vol In januari 1944 schreef hij een brief

22 Schilder, Den schuilkelder uit, de uniform aan , in De Reformatie, 21 juni 1940

23 Zie Van Roon, Protestants Nederland pp 49 50 O o k Stellingwerff, De Vn]e Universiteit na Kuyper pp

273 280, 304 305

24 Janssen, De feitelijke toedracht, pp 6c) yi

25 Azlders e a ,Toelichting pp 5 29 31

16 7.\e SteWm^werii, De Vnje Universiteit na Knyper pp 319 327

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen