Een handvol filosofen - pagina 103

6 H. Dooyeweerd: filosoof van religieuze grondmotieven 99

baard en waarin de soevereiniteit of au-

tonomie van de vrije mens als hoogste

wet gold. D e z e soevereiniteit, die tot

uitdrukking k w a m in het ideaal van de

vrije mens of het persoonlijkheidside-

aal, wilde zich vervolgens manifesteren

in het postulaat van de 'soevereiniteit

van het denken' en op grond daarvan

in een drang om de wereld door mid-

del van de mathematische natuurwe-

tenschappen te beheersen. O o k in de

rechtswetenschap, sociologie en de stu-

die van de moraal wilde men verschijn-

selen van het menselijk samenleven

door middel van natuurwetenschap-

pelijke methoden verklaren. Indien dit

wetenschapsideaal echter consequent

werd doorgevoerd, zou de vrijheid van

de mens slechts een onderdeel w o r - D.H.Th. Volenhoven (schilderij door Roe-

den van natuurwetenschappelijke wet- land Koning).

ten en zou de oorspronkelijke idee van

de autonome vrijheid verloren gaan.

D o o y e w e e r d meende te kunnen spreken van een onverzoenlijk antinomie die zich

openbaarde in het grondmotief dat ten grondslag lag aan de humanistische levens-

beschouwing - antinomie niet slechts begrepen als tegenstelling, maar als tegenstrij-

digheid. In het grondmotief van de humanistische levensbeschouwing was de wet-

sidee van de menselijke persoonlijkheid werkzaam, die om zichzelf te bewijzen een

wetenschapsideaal had opgeroepen dat met de vrijheid van de mens in strijd was.

Waar Hobbes met grote strengheid had geprobeerd het mathematisch-mechanische

wetenschapsideaal door te voeren, had Descartes dezelfde wetenschappelijke metho-

de gebruikt voor zijn onderzoek van de anorganische en organische natuur, maar had

hij halt gehouden voor de menselijke ziel. Hij had gecapituleerd voor het persoonlijk-

heidsideaal, zonder een relatie tussen lichaam en ziel te kunnen leggen. Had Leibniz

geprobeerd het persoonlijkheidsideaal en het wetenschapsideaal met elkaar te verzoe-

nen, volgens Dooyeweerd had hij met een ragfijne filosofische redenering het heelal

tot een continue logische eenheid herschapen en daarmee een humanistisch weten-

schapsideaal geformuleerd. En waar humanistische geleerden naast of boven het na-

tuurwetenschappelijk denken religieuze, morele en rechtswaarden wilden handha-

ven, bleek hun wetenschappelijke onderbouwing ervan volgens hem discutabel.'^

Na een uitgebreide bespreking van de humanistische rechtsfilosofie, onder andere

die van vertegenwoordigers van de neokantiaanse Marburger en Badense school,

volgde een verhandeling over synthesepogingen tussen het humanistisch persoon-

lijkheidsideaal dan wel het wetenschapsideaal èn de christelijke levens- en wereldbe-

schouwing. Volgens Dooyeweerd konden zulke synthesepogingen slechts leiden tot

93 Dooyeweerd, De heteekems der wetsidee, pp. 5-10.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen