Een handvol filosofen - pagina 223

J CA. van Peursen:filosoofvan de communicatie 219

Van Peursen constateerde niet alleen dat

de mens met behulp van wetenschappe-

lijke kennis een strategie kan ontwikkelen

om de werkelijkheid vorm te geven, maar

hij was ook geïnteresseerd in de vraag hoe

deze strategie is gericht. Mensen streven

naar verbeteringen van hun manier van le-

ven en samenleven ofwel van hun cultuur.

Deze onderwerpen behandelde hij in zijn

Strategie van de cultuur (1970) - een boek

dat hij had geschreven op uitnodiging van

uitgeverij Elsevier ter gelegenheid van het

honderdjarig bestaan van de Winkler Prins

Encyclopedie. Het zou enkele jaren later in

herschreven vorm verschijnen onder de ti-

tel Cultuur in stroomversnelling. Cultuur

werd door Van Peursen niet opgevat als

uitingen van het hogere geestesleven als

kunst, religie, filosofie of wetenschap, noch

als een verzameling van historische gebou- CA. van Peursen

wen of objecten die in musea worden ten-

toongesteld. Cultuur omvat alles wat te maken heeft met de menselijke vormgeving

van leven en samenleven: het omgaan met dood, geboorte en seksualiteit, bereiding

van voedsel en tafelgebruiken, het maken van werktuigen en kleding, jacht, akker-

bouw, woninginrichting en lichaamsverzorging. Het gaat om handelingen, gedrags-

patronen en tradities die dynamisch zijn; mensen doen er iets mee, hetzij om ze te

aanvaarden, hetzij om ze te verwerpen of te veranderen.'''

Er zijn ook cultuurmachten die mensen boven het hoofd gegroeid lijken en zich

aan hen opdringen (bijvoorbeeld techniek, organisaties of seksualiteit). Volgens

Van Peursen hoeven zij zich niet bij deze onderdrukkende machten neer te leggen

of als noodlot te aanvaarden. Op dit punt was er een overeenkomst met de kritiek

van Van Riessen op de schijnbare autonomie van cultuurmachten, die hij had ver-

bonden met secularisatie als een ideologie van afval van Gods Woord en die hij an-

tithetisch bestreed. Van Peursen had een heel andere benadering: mensen kunnen

proberen vat te krijgen op die machten via adequate kennis ervan om vastgelopen

situaties of barrières van verandering op het spoor te komen. Hij deed een beroep

op iedereen om vanuit moreel besef, religieuze overtuiging of politieke verantwoor-

delijkheid perspectieven te openen die een strategie van verandering mogelijk ma-

ken. Deze strategie kon geen individuele actie zijn, voortkomend uit een individuele

morele, religieuze of politieke overtuiging, maar zij kon alleen tot stand komen in

communicatie met anderen. Zo kon men komen tot verantwoord handelen om so-

ciale dwangsituaties te doorbreken en gewenste verbeteringen tot stand te brengen

en ethisch te rechtvaardigen.''"

69 Van Peursen, Strategie, hoofdstuk I, en Cultuur in stroomversnelling, hoofdstuk I.

70 Van Peursen, Strategie, hoofdstuk VIII, en Cultuur in stroomversnelling, hoofdstuk VIII. Strategieën van

culturen, intercuhurele ontmoeting en globalisering heeft Van Peursen uitgewerkt in Het nieuwe management.

Ontwikkelingen binnen een veranderende cultuur (i 996). De eerder beschreven deiktische activiteit gaf hem ook

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen