Een handvol filosofen - pagina 131

2 Oplopende spanningen in dramatische jaren 127

dienst weigerden, werden in september 1942 niet ingeschreven, maar zij mochten

hun studie clandestien voortzetten.'" Aan het eind van dat jaar werd de situatie voor

de studenten nog meer bedreigend. Het ministerie van Opvoeding zette de rectores

van de universiteiten onder druk om eraan mee te werken dat studenten zich zou-

den melden voor de arbeidsdienst. Het gevaar dreigde dat gebouwen waarin zich

studenten bevonden door Duitse soldaten zouden worden binnengevallen. In de-

cember 1942 besloot het studentencorps van de Vrije Universiteit zijn sociëteit in de

Korte Leidsedwarsstraat te sluiten. In dezelfde maand nam de rector magnificus van

de universiteit, prof.dr. D. Nauta, in overleg met de senaat het besluit om de kerst-

vakantie eerder te laten beginnen.

Enkele maanden later maakte het ministerie van Opvoeding bekend dat alle stu-

denten voortaan elk jaar een loyaliteitsverklaring moesten ondertekenen. Met de

ondertekening verklaarde een student dat hij de geldende wetten en verordeningen

zou nakomen, zich zou onthouden van verzet tegen de bezetter en de orde op de

universiteiten niet zou verstoren. Studenten die niet tekenden konden worden op-

gepakt en naar Duitsland worden gestuurd, zij die wel tekenden konden hun studie

voortzetten. De rector van de Vrije Universiteit, gesteund door de directeuren en

curatoren, besloot de loyahteitsverklaring niet in de gebouwen van de universiteit

aan de studenten ter ondertekening voor te leggen. Vanwege druk en dreiging van de

kant van de bezetter besloot de rector de loyaliteitsverklaring wel aan de studenten

te verzenden, maar hij schreef hun in een begeleidende brief van 7 april 1943 dat de

universiteit geen ondertekende loyaliteitsverklaringen in ontvangst zou nemen en

dat zij op 12 april zou worden gesloten. Er zouden geen colleges meer worden gege-

ven en geen examens worden afgenomen. Studenten die wensten te tekenen, moes-

ten zelf het formulier maar naar het ministerie van Opvoeding sturen. In elk geval

konden zij de universiteit daarvoor niet gebruiken."

Verscheidene hoogleraren en veel studenten van de Vrije Universiteit zagen zich

genoodzaakt om onder te duiken. Velen van hen waren actief in de illegale pers en

in andere vormen van ondergronds verzet. Ook Vollenhoven was betrokken bij il-

legale acties. In zijn huis aan de Koninginneweg had hij enkele onderduikers een

schuilplaats geboden. Ook had hij zijn zoon Dirk geholpen met het vinden van on-

derduikadressen voor joden. In januari 1943 deed de politie een inval in zijn huis en

doorzocht alle kamers. Zijn zoon was niet thuis, hijzelf was over het dak naar de bu-

ren gevlucht en had zich enige tijd schuil gehouden op een onderduikadres. Op een

avond in april van hetzelfde jaar, toen zijn zoon Dirk wel thuis was, werd het huis

omsingeld en volgde weer een inval. Het gezin werd in de huiskamer opgesloten en

de kamer van zijn zoon overhoop gehaald. Dirk - in maart eenentwintig geworden-

werd gearresteerd en gevangen gezet in het concentratiekamp Vught.

Het was een dramatisch jaar voor Dirk en Mien Vollenhoven. Zij hadden hun

zoon gesteund zonder precies te weten bij welke illegale acties hij betrokken was.

Zij hadden hem geholpen en gedacht - in de niet zelf gekozen omstandigheden van

de bezetting - het goede te doen. Was zijn arrestatie te voorkomen geweest? Had-

den zij hem voldoende gewaarschuwd om voorzichtig te zijn? Een vicieuze cirkel

10 Zondergeld, Geen dmmbrsed, pp. 122-129.

11 Uiteindelijk bleken van de ruim twaalfhonderd studenten slechts zesendertig dat te hebben gedaan, van wie

zeventien afkomstig waren van andere universiteiten. Zie Zondergeld, Geen duimbreed, pp. 141-15 5.

{

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen