Een handvol filosofen - pagina 131
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
2 Oplopende spanningen in dramatische jaren 127
dienst weigerden, werden in september 1942 niet ingeschreven, maar zij mochten
hun studie clandestien voortzetten.'" Aan het eind van dat jaar werd de situatie voor
de studenten nog meer bedreigend. Het ministerie van Opvoeding zette de rectores
van de universiteiten onder druk om eraan mee te werken dat studenten zich zou-
den melden voor de arbeidsdienst. Het gevaar dreigde dat gebouwen waarin zich
studenten bevonden door Duitse soldaten zouden worden binnengevallen. In de-
cember 1942 besloot het studentencorps van de Vrije Universiteit zijn sociƫteit in de
Korte Leidsedwarsstraat te sluiten. In dezelfde maand nam de rector magnificus van
de universiteit, prof.dr. D. Nauta, in overleg met de senaat het besluit om de kerst-
vakantie eerder te laten beginnen.
Enkele maanden later maakte het ministerie van Opvoeding bekend dat alle stu-
denten voortaan elk jaar een loyaliteitsverklaring moesten ondertekenen. Met de
ondertekening verklaarde een student dat hij de geldende wetten en verordeningen
zou nakomen, zich zou onthouden van verzet tegen de bezetter en de orde op de
universiteiten niet zou verstoren. Studenten die niet tekenden konden worden op-
gepakt en naar Duitsland worden gestuurd, zij die wel tekenden konden hun studie
voortzetten. De rector van de Vrije Universiteit, gesteund door de directeuren en
curatoren, besloot de loyahteitsverklaring niet in de gebouwen van de universiteit
aan de studenten ter ondertekening voor te leggen. Vanwege druk en dreiging van de
kant van de bezetter besloot de rector de loyaliteitsverklaring wel aan de studenten
te verzenden, maar hij schreef hun in een begeleidende brief van 7 april 1943 dat de
universiteit geen ondertekende loyaliteitsverklaringen in ontvangst zou nemen en
dat zij op 12 april zou worden gesloten. Er zouden geen colleges meer worden gege-
ven en geen examens worden afgenomen. Studenten die wensten te tekenen, moes-
ten zelf het formulier maar naar het ministerie van Opvoeding sturen. In elk geval
konden zij de universiteit daarvoor niet gebruiken."
Verscheidene hoogleraren en veel studenten van de Vrije Universiteit zagen zich
genoodzaakt om onder te duiken. Velen van hen waren actief in de illegale pers en
in andere vormen van ondergronds verzet. Ook Vollenhoven was betrokken bij il-
legale acties. In zijn huis aan de Koninginneweg had hij enkele onderduikers een
schuilplaats geboden. Ook had hij zijn zoon Dirk geholpen met het vinden van on-
derduikadressen voor joden. In januari 1943 deed de politie een inval in zijn huis en
doorzocht alle kamers. Zijn zoon was niet thuis, hijzelf was over het dak naar de bu-
ren gevlucht en had zich enige tijd schuil gehouden op een onderduikadres. Op een
avond in april van hetzelfde jaar, toen zijn zoon Dirk wel thuis was, werd het huis
omsingeld en volgde weer een inval. Het gezin werd in de huiskamer opgesloten en
de kamer van zijn zoon overhoop gehaald. Dirk - in maart eenentwintig geworden-
werd gearresteerd en gevangen gezet in het concentratiekamp Vught.
Het was een dramatisch jaar voor Dirk en Mien Vollenhoven. Zij hadden hun
zoon gesteund zonder precies te weten bij welke illegale acties hij betrokken was.
Zij hadden hem geholpen en gedacht - in de niet zelf gekozen omstandigheden van
de bezetting - het goede te doen. Was zijn arrestatie te voorkomen geweest? Had-
den zij hem voldoende gewaarschuwd om voorzichtig te zijn? Een vicieuze cirkel
10 Zondergeld, Geen dmmbrsed, pp. 122-129.
11 Uiteindelijk bleken van de ruim twaalfhonderd studenten slechts zesendertig dat te hebben gedaan, van wie
zeventien afkomstig waren van andere universiteiten. Zie Zondergeld, Geen duimbreed, pp. 141-15 5.
{
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 131](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's