Een handvol filosofen - pagina 130

126 III Filosofische twisten in oorlogstijd (1^40-194^)

deel van Geschiedenis der Wijsbegeerte. Dooyeweerd was bezig met een onderzoek

naar de Griekse filosofie en het thomisme, waarover hij enkele artikelen publiceer-

de als voorstudies van een omvangrijk werk, Reformatie en scholastiek in de wijsbe-

geerte, dat ook na de oorlog zou verschijnen. De oorlogsomstandigheden maakten

het studeren echter moeilijk. Zoals bij de meeste mensen was ook bij hen in de win-

ter alleen de huiskamer verwarmd, voor de studeerkamer hadden zij geen brandstof.

Zij zaten meestal in de kou en studeerden bij het licht van een kaars of een benzine-

lamp. Maar zij wisten van doorzetten. Bovendien kwam er voor Vollenhoven een

nieuwe bestuurstaak bij.'

Door toedoen van Pos, die voorzitter was van de Algemeene Nederlandsche Ver-

eeniging voor Wijsbegeerte, werd Vollenhoven in april 1941 tot bestuurslid van

deze vereniging gekozen. Op de eerste bestuursvergadering die hij meemaakte was

Pos niet aanwezig; de Duitsers hadden hem in oktober 1940 als gijzelaar gevangen

genomen en afgevoerd naar het concentratiekamp Buchenwald. De vicevoorzitter,

prof.dr. J.D. Bierens de Haan, nam Pos' taak over, maar hij werd ziek en zou twee

jaar later sterven. Vollenhoven werd waarnemend voorzitter en zou dat tot na de

oorlog blijven. In de eerste jaren van de oorlog was hij belast met de organisatie en

leiding van verscheidene conferenties die onder auspiciën van de vereniging werden

gehouden.

Van nabij had Vollenhoven al genoeg gezien van het optreden van de bezetter om

te weten dat het alleen nog maar slechter zou worden. Hij had zich geërgerd aan de

beperkende maatregelen die hem waren opgelegd bij het organiseren van conferen-

ties. Eens kon een conferentie niet doorgaan, omdat het onderwerp De zin der ge-

schiedenis de bezetter niet zinde. Een andere keer werd aan een uitgenodigde refe-

rent een spreekverbod opgelegd, waardoor Vollenhoven de conferentie had afgelast.

Hij was verontwaardigd over de willekeurige arrestaties, waarvan onder anderen

Pos het slachtoffer was geworden.

Van heel andere aard was Vollenhovens verontwaardiging over de houding van

zijn oude vriend Janse uit Biggekerke, die de oorlog beschouwde als een straf van

God voor het Nederlandse volk. Janse had in de jaren dertig tegen het nationaalso-

cialisme als ideologie gewaarschuwd en zou dat tijdens de oorlog blijven doen. Hij

maakte echter een onderscheid tussen het nationaalsocialisme als ideologie en een

nationaalsociahstische overheid als een goddelijke straf. Maar hij was verder gegaan

en had na de Duitse inval verdedigd dat men de bezetter als overheid moest gehoor-

zamen, haar bevelen moest opvolgen en de opvoeding tot het nationaalsocialisme

moest ondergaan. In de zomer van 1940 had Vollenhoven onomwonden tegen Janse

gezegd dat hij het volkomen oneens met hem was. Hun vriendschap was bekoeld en

de correspondentie afgebroken.'

In december 1941 kregen de curatoren van de Vrije Universiteit bericht van het

ministerie van Opvoeding, Wetenschap en Kultuurbescherming, dat een verplich-

te arbeidsdienst voor studenten werd ingevoerd. Zij zouden in Duitsland te werk

worden gesteld. De besturende colleges van de Vrije Universiteit gaven aan het uit-

voeren van deze maatregel geen medewerking. Studenten die de verplichte arbeids-

8 Stellingwerff, De Vrije Universiteit na Kuyper, pp. 289-294 Stellingwerff, Vollenhoven, pp 153-154. Ver-

burg, Herman Dooyeweerd, pp. 255-292

9 Stellingwerff, Vollenhoven, pp. 155-156. Ook Van V^oon, Protestants Nederland, pp. 23e, 240. Van der Walt,

Antheunis Janse, pp 24-27.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen