Een handvol filosofen - pagina 26

22 I Fragiel begin (i88o-igi8)

ties, meer omdat hij voortdurend met anderen polemiseerde en tegenstanders met

zijn pen vloerde, dan dat men zijn eruditie ontkende. Veel hoogleraren aan andere

universiteiten beschouwden hem als een orthodoxe querulant die zij in geen geval

als collega in hun faculteit wensten.

Hij had in Leiden theologie gestudeerd en was daar in 1862 gepromoveerd op een

proefschrift over het kerkbegrip van de Geneefse reformator Johannes Calvijn en de

Poolse reformator Johannes a Lasco.'^ Vier jaar later had hij in twee delen de verza-

melde geschriften van deze Poolse theoloog gepubliceerd. Hij had als kerkhistoricus

naam gemaakt en had de ambitie o m hoogleraar te worden. Deze ambitie, versterkt

door eerzucht en de wil om te excelleren, maakte hem veeleisend en gaf zijn karakter

iets dwingends, niet alleen voor zichzelf maar ook voor anderen.

Kuyper was in 1863 begonnen als hervormd predikant in het Betuwse dorp Beesd.

Vervuld van een levensroeping en erop uit om een maatschappelijke rol van beteke-

nis te spelen, was hij niet van plan om dorpspredikant te blijven. Hij had het als een

bevrijding ervaren om in 1867 Beesd te kunnen verlaten en predikant te worden in

Utrecht en drie jaar later in Amsterdam, waar hij zijn vleugels kon uitslaan. Daar ma-

nifesteerde hij zich als kerkelijk agitator, polemisch journalist en politiek leider.'*

In 1874 legde hij het predikantschap neer om voor de antirevolutionaire richting

lid van Tweede Kamer te worden. De combinatie van zijn politieke en vele andere

werkzaamheden viel hem zwaar, ook al werd het iets gemakkelijker toen hij met zijn

gezin in 1875 naar Den Haag verhuisde. Maar het werk eiste zijn tol. In 1876 raakte

hij ernstig overspannen; hij zou meer dan een jaar uit de roulatie zijn. Kuyper was

een geniaal mens, maar ook een genie kent conflicten tussen karakter en weerbarstige

omstandigheden, tussen ambitie en begrensde mogelijkheden; niet alles kon hij naar

zijn hand zetten. Hoewel hij zijn krachten langzaam voelde terugkeren, kon hij het

niet opbrengen om het Kamer werk te hervatten en in 1877 bedankte hij voor het Ka-

merlidmaatschap .

Kuyper had zichzelf gedwongen o m deel te nemen aan de voorbereidende bespre-

kingen die zouden leiden tot het stichten van de Vrije Universiteit. In 1879 voelde

hij zich hersteld van zijn overspanning, hoewel hij af en toe n o g geplaagd werd d o o r

aanvallen van vermoeidheid. En er stond o o k nog een verhuizing te wachten: in n o -

vember 1879 verhuisde Kuyper met zijn gezin naar Amsterdam, Prins H e n d r i k k a d e

173. Verhuizen kost tijd en energie, Kuyper wist het uit eigen ervaring. Hij zag er

tegen op, maar hij wilde w o n e n in de stad waar de nieuwe universiteit zou w o r d e n

gevestigd. Zijn ambitie om hoogleraar te w o r d e n ging in vervulling, weliswaar aan

een kleine universiteit, maar hij zou laten zien dat met deze nieuwe universiteit niet

te spotten viel.

Als eerste rector sprak Kuyper op woensdag 20 oktober 1880 in de N i e u w e Kerk

in A m s t e r d a m de openingsrede van de Vrije Universiteit uit.'' O n d e r de aanwezigen

17 De titel van Kuypers proefschrift luidde Disquisitio historico-theologica, exhihens Johannis Calvini etjohan-

nis a Lasco de ecclesia sententiarum inter se compositionem.

18 Voor inzicht in de intellectuele en persoonlijkheidsvorming van de jonge Kuyper en de aard van zijn predi-

kantschap in Beesd, Utrecht en Amsterdam, zie Vree, Kuyper in de kiem.

19 Kuyper werd geen rector magnificus genoemd, omdat men destijds nog geen rectores magnifici kende; zie

Grosheide, 'Herinneringen', p. 242. In 1918 besloten de curatoren dat de rector voortaan rector magnificus zou

heten; zie archief college van curatoren. Notulen, 20 april 1918.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen