Een handvol filosofen - pagina 137
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
4 Vollenhoven en de vrijmaking 133
aan alle plaatselijke gereformeerde kerken om hen te informeren over zijn afwijzing
van die synode-uitspraken. Volgens hem was een conflict met de synode onvermij-
delijk. Vollenhoven en Dooyeweerd gingen minder ver en vroegen de synode haar
leeruitspraken niet dwingend aan de kerken op te leggen en een uitweg te zoeken uit
de situatie die op een kerkscheuring dreigde uit te lopen. Dat Schilder de kerken had
opgeroepen zich tegen de synode-uitspraken te verzetten, was volgens de synode
een revolutionaire actie.
De tegenstelling tussen de synode en Schilder kwam tot een door velen verwachte
uitbarsting. In maart 1944 vergaderde de synode in de Utrechtse Oosterkerk, af en
toe gehinderd door luchtalarm, en besloot Schilder op beschuldiging van scheur-
makerij te schorsen als hoogleraar. Bovendien schorste de synode hem als emeri-
tus predikant van de Gereformeerde Kerk van Rotterdam-Delfshaven, waar hij tot
zijn hoogleraarsbenoeming in 1933 predikant was geweest. Vollenhoven en Dooye-
weerd zouden zich zetten aan het schrijven van een bezwaarschrift aan de synode
om deze schorsingen ongedaan te maken. Vollenhoven bleef ernaar streven om via
overleg een compromis te bereiken tussen Schilder en de synode. Het forceren van
een breuk vond hij onverantwoord. Indien de schilderianen met de kerken zouden
breken, dan zouden zij bij de zittende en de volgende synode niets meer ten goede
kunnen uitrichten. Hij was er zich van bewust dat scheuringen in plaatselijke ker-
ken onherstelbaar waren. Hij hoopte op een eensgezinde en groeiende oppositie te-
gen de synode.
Vollenhoven vocht met de moed der wanhoop. Hij bezocht Schilder in april 1944
op zijn onderduikadres, maar Schilder liet duidelijk weten dat zijn schorsing eerst
moest worden opgeheven en dat daarna over een eventueel compromis kon worden
gesproken. Vollenhoven wilde solidair zijn met zijn vriend Schilder, maar kon hem
niet volgen in zijn compromisloos optreden dat op een breuk in de Gereformeerde
Kerken zou uitlopen. Hoewel hij de synodebesluiten totaal afwees en achter Schil-
der wilde staan, vroeg hij zich in gemoede af of Schilder wel alles had gedaan om de
kerkelijke vrede te dienen.
Vollenhoven werd innerlijk verscheurd. Enkele maanden eerder had hij geschre-
ven: 'Elke dag dat 'k me met deze dingen moet bezig houden is een kwelling, waar
m'n eigenlijke werk den vollen mensch vraagt'.^^ Aandacht voor studenten die ten-
tamens wilden doen, de voortgang van zijn onderzoek, contacten met het onder-
grondse verzet, zijn inzet voor de eenheid van de kerken en de zorgen voor zijn ge-
zin - het werd hem allemaal teveel. Juist in die tijd, mei 1944, had hij gehoord dat
zijn zoon Dirk was overgebracht van het concentratiekamp Vught naar Dachau. Hij
werd ziek - griep, verlaagde bloeddruk, overwerkt, uitgeput.^'
Op 5 juni 1944 verscheen het bezwaarschrift van Vollenhoven en Dooyeweerd,
getiteld Aan de Generale Synode van der Gereformeerde Kerken in Nederland. Zij
prezen in Schilder dat hij 'voortdurend geijverd heeft voor de doorgaande reforma-
tie onzer kerken', maar erkenden dat deze waardering op gespannen voet stond met
'de wijze, waarop hij dit doel nastreefde'. En even verder: 'Men behoeft volstrekt
niet het oog te sluiten voor bepaalde fouten in het optreden van Prof. Schilder'.^'
27 Stellingwerff, Vollenhoven, p]>. 165, 169-170.
28 Stellingwerff, Vollenhoven, p. 171-172.
29 Dooyeweerd en Vollenhoven, Aan de Generale Synode, p. i.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 137](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's