Een handvol filosofen - pagina 148
Geschiedenis van de filosofiebeoefening aan de Vrije Universiteit in Amsterdam van 1880 tot 2012
144 IV Consolidatie en kritiek (1^4^-1^64)
zet, dat in 1950 resulteerde in de publicatie van het eerste deel van de Geschiedenis
der wijsbegeerte, dat ging over de Griekse filosofie vóór Plato en Aristoteles. H e t
tweede deel was in voorbereiding en zou gaan over Plato, Aristoteles en de Hellenis-
tische filosofie. Er zouden nog acht delen moeten volgen, die mede door enkele leer-
lingen van hem zouden w o r d e n geschreven. Een filosofisch standaardwerk stond
hem voor ogen, zoals in Nederland nog niet bestond.
Vollenhoven wilde problemen in de Griekse filosofie aan de orde stellen o m his-
torische verbanden met latere filosofische theorieën inzichtelijk te maken. In deze
door hem gehanteerde 'consequent-probleemhistorische m e t h o d e ' onderscheidde
hij, schematisch voorgesteld, horizontale banen en verticale kolommen. D e hori-
zontale banen representeerden de opeenvolgende perioden in de geschiedenis van
de filosofie of tijdgebonden denkstromingen, terwijl de verticale k o l o m m e n bepaal-
de typen van denken aangaven. N a a r h u n aard waren denkstromingen tijdgebonden
en derhalve minder duurzaam dan de typen van denken die in verschillende denk-
stromingen terugkwamen. Hij plaatste het filosofisch concept van een denker, dat
in een bepaalde denkstroming thuishoort en dat een bepaald type van denken repre-
senteert, in het vakje waar de desbetreffende horizontale baan en verticale k o l o m
elkaar kruisen.^'
Vollenhoven stelde bij elke filosoof die hij bestudeerde vier problemen aan de orde,
namelijk (de onderlinge verhouding van) God, mens, kosmos en de plaats van de
'wet' in de kosmos. Het ging hem vooral om de vraag hoe in een filosofische theorie
uitdrukking werd gegeven aan de idee van Gods wet voor de werkelijkheid of aan de
structuur van de werkelijkheid, dat wil zeggen de fundamentele kenmerken en mo-
gelijkheden van de werkelijkheid. In zijn bestudering van antieke filosofen was hij op
de vraag naar de structuur van de werkelijkheid verschillende antwoorden op het
spoor gekomen. Bovendien bestonden in de geschiedenis van de filosofie vee] meer
filosofische concepten als mogelijke manieren van begrijpen van de structuur van de
werkelijkheid, bijvoorbeeld fenomenalisme, realisme, gnosticisme, natuur en gena-
de, Uchaam-geest-identiteit, materialisme, vitalisme en spinozisme. Later, na een de-
cennialang onderzoek, zou hij ongeveer negentig denktypen in de geschiedenis van
de filosofie onderscheiden, die het karakter hadden van werkelijkheidsvisies.
De geschiedenis van de filosofie bevatte echter meer dan een verzameling filosofi-
sche concepten. Filosofen waren voortdurend bezig met het ijken en herijken van
hun filosofische concepten, bedachten alternatieven en ondergingen de invloed van
de denkstromingen van de tijd waarin zij leefden - denkstromingen die werden ge-
vormd door de reacties van mensen op vragen van hun tijd betreffende goed en
kwaad, recht en onrecht, gezag en norm. Denkstromingen hadden dus betrekking op
de veranderende visies op de grondslagen van kennis en normativiteit in opeenvol-
gende perioden.
In tijdgebonden denkstromingen werden bepaalde gezaghebbende filosofische
concepten gepresenteerd. Zo hadden in de zeventiende eeuw, met de haar kenmer-
kende denkstroming van matematische rationaliteit, Descartes, Hobbes, Spinoza en
Leibniz hun plaats. Deze filosofen hadden echter, ieder op zijn eigen manier, ver-
schillende filosofische concepten ontwikkeld als antwoorden op de problemen van
21 Voor een uitgebreide beschrijving van Vollenhovens methode, zie Tol, 'Vollenhoven and Philosophy', pp.
130-135.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's
![Een handvol filosofen - pagina 148](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/publicaties-vu-geschiedenis/een-handvol-filosofen/2013/01/01/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 januari 2013
Publicaties VU-geschiedenis | 548 Pagina's