Omstreden normalisering - pagina 304

klassieke taalwetenschappen, en ook op gangbare benaderingen binnen

wijsbegeerte en theologie. De tegenstelling burgerlijke wetenschap ver-

sus marxisme stond centraal, er werd een 'klassenstrijd in de theorie' ge-

voerd. Studenten voelden zich hierbij gesterkt door het historische feit

dat marxistische ideeën institutioneel gezag uitoefenden: intellectuelen

spraken niet namens zichzelf, maar namens de (geïdealiseerde) arbei-

dersklasse en de daarmee verbonden groepen. Het marxisme was een

(of beter nog: 'de') gezaghebbende reactie op het falen van kapitalisti-

sche samenlevingen en op de tekortkomingen van de reformistische ar-

beidersbeweging. De morele ernst van Karl Marx sprak aan: de wil om

de zaken ten goede te keren. De morele ernst paste goed bij de serieuze

habitus van de radicale studentenbeweging aan de VU: ideologisch ge-

dreven, grondig en gedisciplineerd. Ze had, zo riepen vriend en vijand,

calvinistisch trekjes.

De totalitaire verleiding is binnen de radicale studentenbeweging aan

de Nederlandse universiteiten en zeker ook aan de VU, anders dan in

West-Duitsland, nooit een serieuze optie geweest. Hoe komt het dat

deze totalitaire verleiding aan de Nederlandse studentenbeweging

voorbij is gegaan? Jolande Withuis - enige jaren docente Vrouwenstu-

dies aan de VU - ziet als kern van de totalitaire verleiding het samen-

gaan van een vrijwillig lidmaatschap met een verregaand verlies van

vrijheid; het verlangen zichzelf (en de wereld) te onderwerpen aan een

hoger doel. Journalist Hans Schoots, naar eigen zeggen korte tijd ge-

vallen voor de verleiding van een totalitair systeem, verwoordt het als

volgt: 'Een leven aan de zijde van het proletariaat eiste offers, maar

bracht ook opwinding en avontuur.' Alles voor het goede doel. Dit

verlangen verklaart iets van wat Withuis noemt 'die intrigerende com-

munistische combinatie van strijdbaarheid plus slaafsheid', je eigen

verantwoordelijkheid inleveren, in plaats van persoonlijke moed to-

nen.'*"

De volgende factoren indiceren waarom de Nederlandse studenten-

beweging niet in een geweldsspiraal verzeild is geraakt. Ten eerste: de

Nederlandse samenleving was meer tolerant dan repressief, aldus de

Vo//csA:rflnt-journalist en oud-SVB'er Paul Brill met een aardige variant

op Marcuse's repressieve tolerantie.'*' 'Verend opvangen', de formule-

ring van premier Piet de Jong, was illustratief voor de Nederlandse po-

litieke cultuur, zelfs in tijden van regimeverandering. Een tweede factor

was dat de meeste studentenactivisten in het levendige, pluriforme, to-

lerante Amsterdam woonden; ze waren verbonden met en actiefin het

302

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen